{"id":51577,"date":"2016-03-14T12:09:58","date_gmt":"2016-03-14T09:09:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=51577"},"modified":"2016-03-14T12:14:33","modified_gmt":"2016-03-14T09:14:33","slug":"yorum-turkiye-enerji-piyasasinda-yanlisliklar-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/yorum-turkiye-enerji-piyasasinda-yanlisliklar-tarihi\/","title":{"rendered":"(Turkish) Yorum: T\u00fcrkiye Enerji Piyasas\u0131nda Yanl\u0131\u015fl\u0131klar Tarihi!"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

Bir insan ayn\u0131 sekt\u00f6rde 30 y\u0131l gibi bir s\u00fcreyi, hem de en \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015fsa, yeni gelen ve yerlerimizi alan\/alacak arkada\u015flarla baz\u0131 ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nem ya\u015fananlar\u0131n\u0131 payla\u015fmadan edemiyor. Sevgili dostum Haluk Direskeneli bu i\u015fi benden \u00e7ok daha iyi ve yayg\u0131n yap\u0131yor, ama belki benim bir iki kelam\u0131m da dikkatleri \u00e7ekebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/strong><\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye enerji piyasas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle enerji \u00fcretimi alan\u0131nda en \u00e7alkant\u0131l\u0131, en aktif ve en heyecanl\u0131 d\u00f6nem \"yorum-turkiye-enerji-piyasasinda-yanlisliklar-tarihi\"<\/a>san\u0131yorum \u00f6zel elektrik \u00fcretiminin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1990 lar\u0131n ilk yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flay\u0131p 2005\u2019e kadar s\u00fcren zamand\u0131r. Burada de\u011ferli dostum Mehmet \u00d6zata\u2019y\u0131 anmadan ge\u00e7mek istemiyorum. Do\u011falgaz\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n te\u015fvik edildi\u011fi, \u00fclkede talep fazlal\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, \u015febekelerin salland\u0131\u011f\u0131, devletin yeni yat\u0131r\u0131mlardan \u00e7ekilmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde, \u00f6zel \u015firketler ellerini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koyarak, aslen kendi as\u0131l sekt\u00f6rlerindeki enerji arz eksikli\u011finden kaynaklanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 kendileri i\u00e7in bertaraf etmek ad\u0131na, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck, kojenerasyon t\u00fcr\u00fc yat\u0131r\u0131mlarla i\u015fe ba\u015flad\u0131lar. 3-5 Milyon dolarl\u0131k projelerden bug\u00fcne milyar dolarl\u0131k projelere imza atan \u00f6zel sekt\u00f6re sahip olmam\u0131z\u0131n tarihi en fazla 20-25 senedir. Bak\u0131n zaman ne kadar \u00e7abuk ge\u00e7iyor ve 25 sene bile bize \u00e7ok k\u0131sa geliyor.<\/p>\n

\u0130lk d\u00f6nemlerde bilinen sadece \u00f6zellikle tekstil ve ka\u011f\u0131t sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00e7ok\u00e7a kulland\u0131\u011f\u0131 kojenerasyon uygulamalar\u0131 i\u00e7in 4-5 MWe g\u00fc\u00e7lerinde gaz t\u00fcrbinli sistemler kurulmaya ba\u015fland\u0131 ve sekt\u00f6r bunun \u00e7ok faydas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Do\u011falgaz\u0131n ucuzlu\u011fundan ( yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam 100-110 USD\/1000m3 gibi bir fiyat\u0131 vard\u0131 ), kullan\u0131m\u0131n\u0131n devlet\u00e7e te\u015fvik edilmesinden ve arz a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131ndan kaynaklanan nedenlerle bu gibi tesisler \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve kuran \u015firketler ciddi paralar kazand\u0131lar, di\u011fer deyi\u015fle tasarruflar elde ettiler.<\/p>\n

Y\u00fcksek karlar\/tasarruflar\/te\u015fvikler g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e piyasan\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine ve i\u015fin i\u00e7ine yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n girmesine sebep olmaya ba\u015flad\u0131. 1995-2005 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00f6nem d\u00f6nem \u00e7ok ciddi yanl\u0131\u015fl\u0131klara sebep olundu ve bu yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmesi i\u00e7in piyasay\u0131 d\u00fczenleyecek bir kurum ( EPDK ) devreye sokuldu. Size i\u015fte bu d\u00f6nemde en b\u00fcy\u00fck kavgalar\u0131n\u0131 verdi\u011fim, yanl\u0131\u015f olduklar\u0131 \u015fimdi \u00e7ok daha net g\u00f6r\u00fcnen bence en \u00f6nemli birka\u00e7 stratejik yanl\u0131\u015f\u0131 \u00f6zetlemek istiyorum. Bu yanl\u0131\u015flar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda o zamanlar\u0131n en etkili ve ciddi ki\u015filerin h\u0131\u015fm\u0131na \u00e7ok\u00e7a u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylememe gerek yok herhalde.<\/p>\n

\u2013Basit \u00e7evrim yanl\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span>: \u00d6zellikle 1990 lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda bir\u00e7ok tesis gaz t\u00fcrbinlerini ve k\u00fc\u00e7\u00fck gaz motorlar\u0131n\u0131 basit \u00e7evrimle ( yani o zamanlar\u0131n de\u011ferleriyle %30-35 verimle ) y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Do\u011falgaz ucuz, \u015febekede elektrik zaten s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131, anormal karlar elde edildi. Ama ne pahas\u0131na? \u015eimdilerde kar\u015f\u0131s\u0131na aslanlar gibi \u00e7\u0131k\u0131lan do\u011falgaz\u0131n yok yere ve sadece t\u00fcketim taahh\u00fctlerinin kar\u015f\u0131lanabilmesi ad\u0131na. D\u00fc\u015f\u00fck yak\u0131t fiyat\u0131, pahal\u0131 ( hatta olmayan ) elektrik bu durumun y\u0131llarca s\u00fcrmesine sebep oldu. Sonu\u00e7?<\/p>\n

Bir noktadan sonra bu gibi tesisler kombine \u00e7evrime ve\/veya kojenerasyona d\u00f6nme noktas\u0131na geldi. Elimizde kalan, o kadar y\u0131l boyunca do\u011falgaza \u00f6dedi\u011fimiz paran\u0131n en az\u0131ndan yar\u0131s\u0131n\u0131n havaya at\u0131lmas\u0131, at\u0131k \u0131s\u0131 kazan\u0131 olmayan gaz t\u00fcrbinlerin bacalar\u0131ndan \u00e7\u0131kan k\u0131zg\u0131n gazlardan, fark\u0131nda olmayarak ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kavrularak \u00f6len y\u00fczlerce-binlerce zavall\u0131 ku\u015fun kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 toplamak oldu maalesef.<\/p>\n

\u2013 Nafta Yanl\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span>: Do\u011falgaz\u0131n iletim ve da\u011f\u0131t\u0131m hatlar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fine kar\u015f\u0131 halen s\u00fcren elektrik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle, bence alsa anla\u015f\u0131lmaz bi\u00e7imde bir panik havas\u0131yla baz\u0131 mevcut gaz t\u00fcrbinlerine ikinci yak\u0131t olarak nafta ilaveleri, hatta sadece nafta yakmak \u00fczere gaz t\u00fcrbinleri kurulmaya ba\u015fland\u0131. Say\u0131s\u0131z defalar konuyu zaman\u0131n \u00fcstadlar\u0131yla, dan\u0131\u015fman a\u011fabeylerimle de\u011fi\u015fik platformlarda ve \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimizde tart\u0131\u015ft\u0131k. Her ne hikmetse benden ba\u015fka hi\u00e7kimse bunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n heba edilmi\u015f yat\u0131r\u0131mlar oldu\u011funu kabul etmedi. Hepimizin \u00e7ok sevdi\u011fi, ama asl\u0131nda ne oldu\u011funu pek az\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7e\u011fi bildi\u011fi fizibilite hesaplar\u0131 havalarda u\u00e7u\u015ftu. Neticede gaz t\u00fcrbini ba\u015f\u0131na 2.5-3.0 Milyon USD ilave masraflar, tesis ba\u015f\u0131na milyonlarca dolar nafta tanklar\u0131, sistemleri vs. harcand\u0131. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda ve tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n hararetlendi\u011fi bir noktada \u00e7ok sevdi\u011fim, dostum, a\u011fabeyim ve piyasan\u0131n en de\u011ferli dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan olan bir ki\u015finin bana verdi\u011fi cevap belki de tarihe not d\u00fc\u015f\u00fclmesi gereken bir nottur. Benim de enerji \u00fcretimi ekipmanlar\u0131 satan bir firman\u0131n sat\u0131\u015f m\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu\u011fumu bildi\u011fi i\u00e7in bana aynen \u201d Yahu Adnan Bey, sizin \u015firketin gaz t\u00fcrbinleri nafta yakmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in nafta yakabilen gaz t\u00fcrbini \u00fcreten rakibinizi baltalamak ad\u0131na bunlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. \u015eirketinize s\u00f6yleyin gelecek naftada, ona g\u00f6re gaz t\u00fcrbini dizayn etsinler<\/em> \u201d demi\u015fti. Kendisini asla su\u00e7layamam, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisi de haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 fizibilite raporlar\u0131na y\u00fcrekten inanm\u0131\u015ft\u0131. Sonu\u00e7?<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ciddi paralarla kurulan bu ilave nafta sistemleri neredeyse hi\u00e7 kullan\u0131lmadan hurdaya ayr\u0131ld\u0131 gitti. D\u00fcnyada da \u00e7ok \u00e7ok izole b\u00f6lgeler veya \u00e7ok \u00f6zel durumlar haricinde elektrik \u00fcretiminde nafta kullanan veya naftaya olumlu fizibilite raporlar\u0131 haz\u0131rlayan hi\u00e7kimse yok, olmam\u0131\u015ft\u0131 zaten. Tek istisna T\u00fcrkiye idi. Biz ise \u00fclkemizin \u00e7ok de\u011ferli y\u00fczlerce milyon USD\u2019\u0131n\u0131 \u015fahane fizibilite raporlar\u0131m\u0131z sayesinde birka\u00e7 yurtd\u0131\u015f\u0131 \u015firkete hediye ediverdik.<\/p>\n

\u2013 Fuel Oil No.6 Yakan Mobil\/Sabit<\/span><\/strong> santrallar<\/strong><\/span>: \u00a0Nafta sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131 devrinin hemen sonunda arz a\u00e7\u0131\u011f\u0131ndaki \u201cacil \u201d durumu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yine birileri \u015fapkadan tav\u015fan \u00e7\u0131kard\u0131 ve yerinden k\u0131m\u0131ldamas\u0131 imkans\u0131z olan \u201d Mobil enerji santralleri \u201d ni icat ediverdi. \u00dcstelik te sistem olarak F.O.No.6 yakan kocaman motorlar\u0131, g\u00f6stermelik bir buhar t\u00fcrbini ilavesiyle \u201d mobil \u201d kombine \u00e7evrim santralleri haline getirdi ve Built Operate ( Sonras\u0131na bakar\u0131z ) y\u00f6ntemiyle i\u015fletme(me)ye ba\u015flad\u0131lar. Di\u011fer fizibilite \u00fcreticileri durur mu? Hemen bu sistemlerin ne kadar verimli ve yap\u0131labilir oldu\u011funu g\u00f6steren fizibiliteler haz\u0131rland\u0131. D\u00fcnya\u2019dan Mindanao adas\u0131 gibi \u00e7ok \u00f6nemli yerlerdeki referans tesisleri g\u00f6sterdiler ve d\u00fcnyan\u0131n art\u0131k bu yak\u0131t\u0131 at\u0131k yak\u0131t olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, enerji \u00fcretiminde de\u011ferlendirece\u011fini anlatt\u0131lar. \u0130\u00e7inde %5 k\u00fck\u00fcrt varm\u0131\u015f, ne gam? Kurdular g\u00f6stermelik ve sadece kontrole gelen devlet yetkililerinin nezaretinde \u00e7al\u0131\u015fan baca gaz\u0131 temizleme sistemlerini ( Sevgili Haluk Direskeneli dostuma selam olsun ), y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n

Ama maalesef d\u00fcnyan\u0131n kalan k\u0131sm\u0131 bizim kadar ak\u0131ll\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu at\u0131k yak\u0131t\u0131 kullanmak yerine delice bir fikirle RUP ( Residium Upgrading System ), Hydrogen Cracking vs. gibi yollarla yine beyaz \u00fcr\u00fcnlere \u00e7evirince, biz de birka\u00e7 y\u0131l sonra bu motorlar\u0131 \u00f6nce \u00e7ift yak\u0131ta ( motor fiyat\u0131na e\u015fde\u011fer maliyetle do\u011falgaz sistemi eklendi ), sonra sadece do\u011falgaz yakan sistemlere \u00e7eviriverdik. Bizde nas\u0131lsa para bol, y\u00fczlerce milyon dolar da oraya gitti. Sonu\u00e7?<\/p>\n

Bu sistemlerin bir k\u0131sm\u0131 s\u0131f\u0131r kilometre ikinci el ( ama amortisman\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmadan da olsa yat\u0131r\u0131mc\u0131ya devlet taraf\u0131ndan \u00f6denmi\u015f\u00a0 ) olarak muhtelif d\u0131\u015f \u00fclkelere g\u00f6nderildi. Di\u011ferleri ilave paralarla do\u011falgaz yakar hale getirildi. Siz sa\u011f, biz selamet. Benim esas anlamad\u0131\u011f\u0131m konu, \u00f6zellikle devletin baz\u0131 \u015firketlerinin yapt\u0131\u011f\u0131 ihalelerden sonra yap\u0131lan kontrat\u0131n daha m\u00fcrekkebi bile kurumadan ( sadece 2-3 ay i\u00e7erisinde ) bu motorlar\u0131n getirilip kurulabilmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Normalde bir y\u0131la yak\u0131n s\u00fcren bir termini olan bu b\u00fcy\u00fck makinelerin nas\u0131l olup ta kontrat\u0131n m\u00fcrekkebi kurumadan baz\u0131 \u015firketlerce getirilebildi\u011fini halen \u00e7\u00f6zebilmi\u015f de\u011filim.<\/p>\n

Yine \u00e7ok uzun bir yaz\u0131 oldu fark\u0131nday\u0131m, ama sabredebilip bu noktaya kadar gelebildiyseniz tebrik ediyorum, sizin de bu konulara ciddi e\u011filiminiz var demektir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi, t\u00fcm yat\u0131r\u0131mlar fizibilitelerle destekleniyor, dan\u0131\u015fmanlar canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, ama nedendir bilinmez bazen b\u00f6yle stratejik hatalar yap\u0131labiliyor. Sonunda bize kalan sadece:<\/p>\n

I am sorry<\/strong>.<\/p>\n

Ho\u015f, bunu da demeyiz ya. Biz her zaman yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yat\u0131r\u0131mlar\u0131n en iyisi ve en do\u011frusu oldu\u011fu konusunda eminiz. \u015eimdi bile bu konular\u0131 bana kar\u015f\u0131 canla ba\u015fla savunacak dostlar\u0131m\u0131n oldu\u011funu da \u00e7ok iyi biliyorum. Sizlere tek tavsiyem; l\u00fctfen ama l\u00fctfen fizibilitelerinizi do\u011fru yap\u0131n\u0131z, yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 do\u011fru fizibiliteler \u00fczerine yap\u0131n\u0131z veya yapmay\u0131n\u0131z. Her fizibilite do\u011fru olacak diye asla d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin, olaya \u00e7ok farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan da bakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u0131z. Size \u00e7ok ters te gelse, ayk\u0131r\u0131 fikirleri dinleyiniz. Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan hatalara bakarak ayn\u0131 hatalara d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in \u00e7ok dikkatli olunuz.<\/p>\n

T\u00fcm dostlar\u0131ma bu kadar sab\u0131r g\u00f6sterip bu upuzun yaz\u0131y\u0131 okuduklar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n

Fikirlerime kat\u0131lan veya kat\u0131lmayan t\u00fcm dostlar\u0131ma sevgi ve sayg\u0131lar\u0131mla,<\/p>\n

Yazan: Adnan SUCUKA<\/p>\n

Kaynak: B\u00fcltenler<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.Bir insan ayn\u0131 sekt\u00f6rde 30 y\u0131l gibi bir s\u00fcreyi, hem de en \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015fsa, yeni gelen ve yerlerimizi alan\/alacak arkada\u015flarla baz\u0131 ge\u00e7mi\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":51578,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[53],"tags":[92,19638,63,67,1009,2698,28915,165,18,28916,2262,17244],"views":827,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51577"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51577"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51583,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51577\/revisions\/51583"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}