{"id":48184,"date":"2015-12-22T11:07:01","date_gmt":"2015-12-22T08:07:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=48184"},"modified":"2015-12-22T11:07:01","modified_gmt":"2015-12-22T08:07:01","slug":"obamanin-putine-hediyesi-petro-bumerang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/obamanin-putine-hediyesi-petro-bumerang\/","title":{"rendered":"(Turkish) Obama\u2019n\u0131n Putin\u2019e Hediyesi: Petro-Bumerang!"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

<\/p>\n

\n

\"ABD-kaya-petrol\u00fc-2923903231-696x385\"<\/a>Petrol fiyatlar\u0131 neden d\u00fc\u015f\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n

Ama\u00e7, Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131 dize getirmek mi? Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn Rusya\u2019ya etkileri neler ve Rusya buna ne kadar dayanabilir? ABD\u2019nin enerji politikas\u0131n\u0131n bunlarla ilgisi ne? \u201c2016 Rusya i\u00e7in iflas y\u0131l\u0131 olabilir\u201d diyen finansal g\u00fcvenlik stratejisti Selva Tor bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 Al Jazeera i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/span><\/p>\n

Petrol fiyatlar\u0131 Haziran 2014\u2019ten bu yana d\u00fc\u015f\u00fcyor. 1 Haziran 2014\u2019te 111,8 dolardan i\u015flem g\u00f6ren Brent petrol 6 ay i\u00e7inde y\u00fczde 65 oran\u0131nda de\u011fer yitirdi, Ocak 2015\u2019te 46 dolara kadar geriledi. 4 Aral\u0131k\u2019ta ger\u00e7ekle\u015fen OPEC toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131 ise yeni bir \u015fok dalgas\u0131na daha girildi ve petrol fiyatlar\u0131nda radikal bir gerileme ya\u015fand\u0131. Bir hafta i\u00e7inde ham petrol y\u00fczde 12 de\u011fer kayb\u0131yla 36,71 dolara, Brent petrol ise y\u00fczde 20 oran\u0131nda ucuzlayarak 37,93 dolara geriledi. Bu sabah itibar\u0131yla ise ham petrol 34,4 dolar, Brent petrol 36,3 dolara gerileyerek yeni bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f trendine girdi.<\/p>\n

Fiyatlardaki bu radikal gerilemenin ekonomistler ve piyasa analistlerine g\u00f6re d\u00f6rt temel nedeni var. Birinci neden olarak\u00a0piyasadaki petrol arz fazlas\u0131<\/strong>\u00a0g\u00f6steriliyor. 10 Aral\u0131k tarihli OPEC raporuna g\u00f6re, Kas\u0131m 2015\u2019te piyasaya bug\u00fcne dek hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar fazla petrol pompaland\u0131. Stoklama depolar\u0131nda neredeyse hi\u00e7 yer kalmad\u0131\u011f\u0131 rivayet ediliyor. Her g\u00fcn 3 milyon varilden fazla petrol, t\u00fcketicisiyle bulu\u015famadan ya depolarda ya da tankerlerde bekletiliyor. Piyasadaki arz fazlas\u0131 ise do\u011fal olarak fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesine sebep oluyor. \u0130kinci neden,\u00a0\u00c7in\u2019deki b\u00fcy\u00fcmenin yava\u015flamas\u0131<\/strong>\u00a0ve bu \u00fcretim devinin sadece petrol ve do\u011fal gaz de\u011fil ayn\u0131 zamanda emtia piyasalar\u0131nda da gerilemelere neden olmas\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve belki de en \u00f6nemli neden ise,ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmas\u0131yla<\/strong>\u00a0birlikte piyasaya d\u00e2hil olacak g\u00fcnl\u00fck 3 milyon varil \u0130ran petrol\u00fcn\u00fcn, h\u00e2lihaz\u0131rda b\u00fcy\u00fcmesi yava\u015flam\u0131\u015f ve Japonya gibi durgunlu\u011fa girmi\u015f \u00f6nemli Asya ekonomilerinde\u00a0pazar rekabetini olumsuz y\u00f6nde etkileme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/strong>. Di\u011fer \u00f6nemli neden ise, FED\u2019in faiz art\u0131rma program\u0131n\u0131n\u00a0geli\u015fmekte olan \u00fclkeler ba\u015fta olmak \u00fczere k\u00fcresel ekonomide yarataca\u011f\u0131 olumsuz etki<\/strong>.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fck petrol fiyatlar\u0131 enerji hisseleri ba\u015fta olmak \u00fczere d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli borsalar\u0131nda da kay\u0131plara neden oldu. Son 10 y\u0131lda k\u00fcresel likidite bollu\u011fu ve fiyatlar\u0131n y\u00fcksek seyretmesi nedeniyle 776 milyar euro b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ula\u015fan Norve\u00e7 devlet yat\u0131r\u0131m fonu gibi b\u00fcy\u00fck montanl\u0131 fonlar dahi zarar a\u00e7\u0131klad\u0131. Norve\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fck petrol fiyatlar\u0131n\u0131n negatif etkisini kar\u015f\u0131layacak destek fonuna 400 milyon dolar daha ekledi\u011fini duyurdu.<\/p>\n

Bu geli\u015fmelerin net petrol ihracat\u00e7\u0131s\u0131 \u00fclkelerin b\u00fcy\u00fcmelerine olan etkisini g\u00f6steren \u00fc\u00e7 ayl\u0131k ortalama ham petrol fiyatlar\u0131 ise 2009 seviyelerini, yani 2008\u2019de t\u00fcm k\u00fcresel ekonomide durgunlu\u011fa neden olan mali krizin etkilerini yakalamak \u00fczere.<\/p>\n

2016 Rusya i\u00e7in iflas y\u0131l\u0131 olabilir mi?<\/strong><\/p>\n

Peki, petrol fiyatlar\u0131 daha ne kadar d\u00fc\u015fecek? Rusya gibi \u00f6nemli k\u00fcresel akt\u00f6rler i\u00e7in bu, tam anlam\u0131yla bir ulusal g\u00fcvenlik konusu. Rusya\u2019n\u0131n di\u011fer petrol ihracat\u00e7\u0131s\u0131 \u00fclkelere g\u00f6re diren\u00e7 e\u015fi\u011fi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck. Zira Rusya petrol \u00e7\u0131karma maliyetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fcnyadaki emsallerine g\u00f6re \u00e7ok daha zor durumda. Eskimi\u015f Sovyet teknolojisi ve petrol end\u00fcstrisinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu mallar \u00fczerindeki yapt\u0131r\u0131m kararlar\u0131, Rusya\u2019y\u0131 her bir varil i\u00e7in 18-20 dolarl\u0131k bir maliyete mecbur b\u0131rak\u0131yor. Suudi Arabistan\u2019da ise y\u00fczeye yak\u0131n rezervlerin avantaj\u0131yla petrol \u00e7\u0131karma maliyetleri 6 dolar civar\u0131nda. Bu ise Rus ekonomisi \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 daha da derinle\u015ftiriyor.<\/p>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde ya\u015fanan iki \u00f6nemli geli\u015fme bu bask\u0131n\u0131n \u015fiddetinin 2016\u2019da daha da artaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Birinci geli\u015fme \u0130ran\u2019\u0131n 2016\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda d\u00fcnya piyasalar\u0131na sunaca\u011f\u0131 petrol arz\u0131na g\u00fcnl\u00fck 500 bin varil daha ekleyece\u011fini ilan etmesi oldu. Di\u011fer geli\u015fme ise Amerikan Kongresinin 40 y\u0131l sonra ABD\u2019nin petrol ihracat yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131ran d\u00fczenlemeleri onaylamas\u0131yd\u0131. Rus ekonomisi i\u00e7in zaten Temmuz 2014\u2019ten bu yana \u00e7alan tehlike \u00e7anlar\u0131, bu geli\u015fmelerin da etkisiyle 2016\u2019n\u0131n Rus ekonomisi i\u00e7in bir iflas y\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelebilir. Zira petrol fiyatlar\u0131n\u0131n 25 dolara gerilemesi \u00fcnl\u00fc Rus ekonomisti Vladislav Zhukovsky\u2019e g\u00f6re dolar\/ruble paritesinin 125\u2019e \u00e7ak\u0131lmas\u0131na ve t\u00fcketici fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131n y\u00fczde 30\u2019lara y\u00fckselmesine yol a\u00e7abilir. Bu ise Kremlin\u2019in b\u00fcy\u00fck bir ekonomik ve sosyal kriz ile m\u00fccadele etmesi anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n

Ancak i\u00e7inde bulundu\u011fumuz y\u00fcksek jeopolitik riskler, piyasa verilerini takip ederken baz\u0131 sorular\u0131n sorulmas\u0131n\u0131 da gerekli k\u0131l\u0131yor. Mesela 4 Aral\u0131k\u2019tan bu yana petrol fiyatlar\u0131nda ikinci \u015fok dalgas\u0131na neden olan geli\u015fmeler sadece ekonomik parametrelerden ibaret olabilir mi? \u00dc\u00e7 ayl\u0131k ortalama petrol fiyatlar\u0131ndaki radikal d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc hakl\u0131 \u00e7\u0131kartacak \u00f6l\u00e7\u00fcde bir mali deprem ya\u015fan\u0131yor mu? Uluslararas\u0131 \u00f6demeler sisteminde, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde, yava\u015flasa da y\u00fczde 6,5 ile b\u00fcy\u00fcmeye devam eden \u00c7in ekonomisinde k\u00fcresel enerji fiyatlar\u0131n\u0131 tepetaklak edecek boyutta bir k\u00f6t\u00fcye gidi\u015f var m\u0131?<\/p>\n

\u0130\u00e7inde \u201cG\u00fcvenlik\u201d veya \u201cDevlet G\u00fcvenli\u011fi\u201d ge\u00e7en her t\u00fcrl\u00fc analiz bu sorular\u0131n cevaplanmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar. Rusya\u2019n\u0131n fosil yak\u0131tlara a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131n zaman zaman sald\u0131rgan politikalara e\u015flik edebildi\u011fini\u00a0biliyoruz<\/a>. Rusya sert g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ona verdi\u011fi hareket kabiliyetini kullanarak petrol fiyatlar\u0131n\u0131 daha \u00f6nce spek\u00fcle etmek istedi ve bunda da ba\u015far\u0131l\u0131 oldu.<\/p>\n

Peterson Institute for International Economics\u2019in 2014\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 Cullen Hendrix imzal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma da bu tezi do\u011frulayan kan\u0131tlar sunuyor. \u00c7al\u0131\u015fmada, 1947-2001 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 153 \u00fclkede petrol fiyatlar\u0131 ile devletleraras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fki incelendi\u011finde, y\u00fcksek petrol fiyatlar\u0131n\u0131n net petrol ihracat\u00e7\u0131s\u0131 \u00fclkelerin liderlerini daha sald\u0131rgan d\u0131\u015f politika izlemeye te\u015fvik etti\u011fi tespit ediliyor. Petrol fiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcrecinde etkin bir parametre olarak dikkatle izlenmesi gerekti\u011fi de belirtiliyor.<\/p>\n

ABD\u2019nin K\u0131r\u0131m\u2019dan sonra de\u011fi\u015fen politikas\u0131<\/strong><\/p>\n

Ne var ki, Rusya\u2019n\u0131n c\u00fcretk\u00e2rca kulland\u0131\u011f\u0131 petro-dolar kart\u0131n\u0131 ABD, K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ilhak\u0131ndan sonra adeta bir petro-bumeranga d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

ABD ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 ters y\u00f6nl\u00fc petro-dolar sava\u015f\u0131nda ama\u00e7, Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck petrol fiyatlar\u0131 ile etkisiz hale getirerek, Suriye, Ukrayna ve K\u0131r\u0131m meselesinde ellerini zay\u0131flatmak. Zira ABD Ba\u015fkan\u0131 Obama, ABD\u2019nin taraf oldu\u011fu k\u00fcresel sorunlarda Cumhuriyet\u00e7i gelene\u011fin tersine, olabildi\u011fince Amerikan askerlerinin hayat\u0131n\u0131 riske atmadan y\u00fcksek askeri teknolojiden, istihbarattan ve \u00e7ok\u00e7a finansal ve ekonomik zorlay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 enstr\u00fcmanlar\u0131ndan yararlanmay\u0131 tercih ediyor. Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n ABD politika ve \u00e7\u0131karlar\u0131 ile ters d\u00fc\u015fmeyecek k\u0131vama getirilmesinde ise petro-dolar kart\u0131n\u0131 kullan\u0131yor.<\/p>\n

Rusya k\u0131sa vadeli ve spek\u00fclatif hareketlerle petrol fiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, ABD 4 seneye yay\u0131lan uzun soluklu enerji stratejisi ile Rusya\u2019y\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131 k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Sadece 4 sene \u00f6nce, d\u00fcnya petrol \u00fcretiminde 3. s\u0131rada olan ABD, petrol arz\u0131na m\u00fcdahil olabilmek i\u00e7in \u00f6nce kendisini ithal enerjiden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131rmas\u0131 gerekti\u011fini biliyordu. Uzun zamand\u0131r bilinen kaya gaz\u0131 teknolojilerinin geli\u015ftirilmesine b\u00fcy\u00fck fonlar ayr\u0131ld\u0131. K\u0131sa s\u00fcrede Amerikan enerji t\u00fcketimindeki d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k azalt\u0131ld\u0131. ABD 5 y\u0131l gibi k\u0131sa bir zamanda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck petrol \u00fcreticisi konumuna y\u00fckseldi.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n ABD\u2019nin ileri petrol \u00e7\u0131karma teknolojilerinin de yard\u0131m\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zda art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fcretim kapasitesinin piyasalarda yaratt\u0131\u011f\u0131 radikal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme direnebilmesi zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Hem ABD\u2019nin hem de ABD\u2019nin stratejik ortaklar\u0131n\u0131n petrol fiyatlar\u0131n\u0131 Rusya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00e7e dengesi, uluslararas\u0131 \u00f6demeler sistemine olan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve elbette b\u00fcy\u00fck ve askeri harcamalar\u0131n\u0131 fonlayabilecek seviyenin alt\u0131na \u00e7ekmesi, basit bir tesad\u00fcf de\u011filse, Ukrayna krizinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sonras\u0131 petrol\u00fcn sistematik bir ekonomik ve finansal zorlay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

Bir s\u00fcredir agresif bir d\u0131\u015f politika izleyen Rusya\u2019n\u0131n petrol fiyatlar\u0131 ile olan ili\u015fkisi bu nedenle \u00f6nemlidir. Putin\u2019in sald\u0131rgan bir d\u0131\u015f politik davran\u0131\u015f benimsemesinin tek nedeni elbette bu de\u011fil. Ancak Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131ndaki co\u011frafyalarda n\u00fcfuz alan\u0131 olu\u015fturma veya ba\u015fka devletlerin tasarruflar\u0131na etki etmek arzusunun tek k\u0131s\u0131t\u0131, ekonomik kabiliyetidir. Hat\u0131rlayal\u0131m Rusya en son b\u00f6yle bir maceraya Afganistan\u2019da at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Sovyet Rejiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne zemin haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Tarih bu t\u00fcrden hezimet \u00f6rnekleriyle doludur. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 Almanya\u2019s\u0131 bug\u00fcn\u00fcn Putin politikalar\u0131n\u0131n ak\u0131beti hakk\u0131nda bize ipu\u00e7lar\u0131 verir. Bismark d\u00f6neminden kalma federatif maliye yap\u0131s\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 zafiyetlerden dolay\u0131, b\u00fcy\u00fck sanayi ve askeri yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 bor\u00e7lanarak ger\u00e7ekle\u015ftiren Almanya\u2019n\u0131n, sava\u015f\u0131n daha ilk y\u0131l\u0131nda Paris, Londra ve New York borsalar\u0131na eri\u015fimi engellendi. Bir s\u00fcre i\u00e7 kaynaklardan bor\u00e7lanarak askeri harcamalar\u0131n\u0131 finanse etse de, bir s\u00fcre sonra ne kendisinin ne de Osmanl\u0131 Devleti gibi ittifak \u00fclkelerinin b\u00fcy\u00fck askeri harcamalar\u0131 finanse edemedi. Bu y\u00fczden de I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n galibi cephelerde de\u011fil, tahvil piyasalar\u0131nda belirlendi.<\/p>\n

\u0130stisnalar bir yana, 2500 y\u0131l \u00f6nceki Atina-Sparta Sava\u015f\u0131\u2019nda da, bug\u00fcn Asya Pasifik\u2019ten Ortado\u011fu\u2019ya uzanan co\u011frafyadaki g\u00fc\u00e7 ve zenginlik m\u00fccadelelerinin hemen hepsinde de zaferleri ta\u00e7land\u0131ran veya yenilgilere sebep olan bir ekonomik hik\u00e2ye bulursunuz.<\/p>\n

Egemenlik alan\u0131nda ekonomik ve parasal otonomi sahibi olmadan, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ve ba\u015fka devletlerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n hilaf\u0131na bir n\u00fcfuz alan\u0131 olu\u015fturmak isteyen her devlet i\u00e7in sonu\u00e7 ayn\u0131 olmu\u015ftur. Hesaps\u0131z giri\u015filen riskler, hem iktidar sahiplerinin hem de devletlerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n

Belki de binlerce y\u0131ll\u0131k \u00f6\u011fretileri Obama gibi Putin\u2019in de yeniden hat\u0131rlamas\u0131nda fayda var.<\/p>\n

\u201cSava\u015fta as\u0131l h\u00fcner her muharebeyi kazanmak de\u011fildir;<\/em>
\nD\u00fc\u015fman\u0131 daha sava\u015fmadan ma\u011flup etmektir.<\/em>\u201d
\nSun Zi, Sava\u015f Sanat\u0131<\/em><\/p>\n

Kaynak: AlJazeera<\/p>\n<\/div>\n