{"id":4732,"date":"2013-01-01T21:10:34","date_gmt":"2013-01-01T18:10:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=4732"},"modified":"2013-01-01T22:11:01","modified_gmt":"2013-01-01T19:11:01","slug":"makale-tasarruf-cevrim-santralleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/makale-tasarruf-cevrim-santralleri\/","title":{"rendered":"(Turkish) Makale: Tasarruf \u00c7evrim Santralleri"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

Kalk\u0131nm\u0131\u015f \u00fclkeler, tasarruf tedbirlerini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck enerji kayna\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. T\u00fcrkiye ise enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen verimlilik ve tasarruf meselesini y\u0131llard\u0131r ihmal ediyor.<\/strong>
\n\u0130ki hafta \u00f6nce Marmara B\u00f6lgesi\u2019ni elektriksiz b\u0131rakan s\u00fcrpriz kesinti, enerji tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00fcndemin \u00fcst s\u0131ralar\u0131na tekrar ta\u015f\u0131d\u0131. \u0130stanbul\u2019a y\u0131l\u0131n ilk kar\u0131n\u0131n ya\u011fd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn meydana gelen kesinti, \u00fclke ekonomisinin motoru konumundaki \u0130stanbul ve Marmara B\u00f6lgesi\u2019nde hayat\u0131 neredeyse tamamen durdurdu. Metro hatlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmazken, trafik lambalar\u0131n\u0131n s\u00f6nmesi trafi\u011fi i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz h\u00e2le getirdi. En k\u00f6t\u00fcs\u00fcyse elektrikli kombilerin \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131yd\u0131. Elektrik kesilince \u0131s\u0131nma imk\u00e2n\u0131n\u0131n ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha tecr\u00fcbe etmi\u015f olduk! Kesintinin sebebi, Bursa ve L\u00fcleburgaz\u2019daki do\u011falgaz \u00e7evrim santrallerinin ar\u0131zalanmas\u0131yd\u0131. Bu durum, mevcut altyap\u0131n\u0131n s\u00fcrekli artan enerji ihtiyac\u0131na cevap veremedi\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da beraberinde getirdi.<\/p>\n

Asl\u0131nda konu, elektrik kesintisiyle kamuoyunun g\u00fcndemine gelse de enerji arz g\u00fcvenli\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019nin en hayati meselelerinden. Enerjide y\u00fczde\"\" 70 d\u0131\u015f \u00fclkelere, sadece do\u011falgazda y\u00fczde 65 Rusya\u2019ya ba\u011f\u0131ml\u0131 T\u00fcrkiye, bir de elektri\u011finin yar\u0131s\u0131n\u0131 do\u011falgazdan \u00fcretmeye ba\u015flay\u0131nca, ya\u015fanan sorunlar ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz h\u00e2le geliyor. Gaz ar\u0131za yap\u0131nca elektrik gidiyor, elektrik olmay\u0131nca \u0131s\u0131nma imk\u00e2n\u0131 ortadan kalk\u0131yor. \u015eehirlerde toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, trafik \u0131\u015f\u0131klar\u0131 s\u00f6n\u00fcyor, sokaklar karanl\u0131\u011fa b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor!<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de art\u0131k hemen her ilde do\u011falgaz kullan\u0131l\u0131yor. 2002\u2019de sadece 9 ilde kullan\u0131lan do\u011falgaz bug\u00fcn 67 \u015fehre ula\u015ft\u0131. Bu y\u0131l\u0131n sonunda b\u00fct\u00fcn illere do\u011falgaz\u0131n gitmesi hedefleniyor. T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011falgaz boru hatlar\u0131 12 bin kilometreyi a\u015ft\u0131. Temiz ve ucuz enerjinin b\u00fct\u00fcn \u00fclkeye yay\u0131lmas\u0131 elbette g\u00fczel ve gerekli. Ancak madalyonun \u00f6b\u00fcr y\u00fcz\u00fcndeki risk de g\u00f6r\u00fclmeli. 2002\u2019de sadece 9 ilin \u0131s\u0131nmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n elindeyken \u015fimdi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k neredeyse b\u00fct\u00fcn \u00fclkeye yay\u0131lm\u0131\u015f oldu. K\u0131sacas\u0131, do\u011falgaz\u0131n, vadetti\u011fi konfor kadar \u00fclke a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir boyutu da bulunuyor.<\/p>\n

\u015eimdi ak\u0131llardaki soru \u015fu: Ya Ba\u015fbakan Erdo\u011fan mevkida\u015f\u0131 Putin ile bozu\u015fur ve Ruslar vanay\u0131 kapat\u0131rsa? \u0130lk ba\u015fta biraz espri gibi gelse de son d\u00f6nemde T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki s\u0131k\u0131nt\u0131lar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu ihtimal elbette insan\u0131 daha fazla tedirgin ediyor. T\u00fcrkiye\u2019nin, 5. b\u00fcy\u00fck d\u0131\u015f ticaret partneri Fransa ile kavga etme l\u00fcks\u00fc var belki ama bu \u015fartlarda Rusya ile yok! Peki, T\u00fcrkiye gibi s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen ve enerji ihtiyac\u0131 artan bir \u00fclke, enerji arz g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in neler yap\u0131yor ve neler yapmal\u0131? Bu dosya T\u00fcrkiye\u2019nin enerji ger\u00e7e\u011fini mercek alt\u0131na alarak eksiklere, ihtiya\u00e7lara ve alternatiflere dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n

Y\u0131lda 5 milyar dolar yat\u0131r\u0131m<\/h2>\n

Petrol ve do\u011falgaz gibi \u00f6nemli kaynaklar\u0131n d\u00fcnyada belirli \u00fclkelerin tekelinde olmas\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k siyasi krizlerin petrol fiyatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli art\u0131rmas\u0131 ve do\u011falgaz arz g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye sokmas\u0131, d\u00fcnya \u00fclkelerini enerjide farkl\u0131 aray\u0131\u015flara y\u00f6nlendiriyor. Son y\u0131llarda bir\u00e7ok alternatif enerji kayna\u011f\u0131 devreye sokulmu\u015f durumda. Bunlar elbette \u015fu anda fosil kaynaklarla k\u0131yaslanabilecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckte de\u011fil; ancak her \u00fclke enerji kaynaklar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirerek gelece\u011fini garantiye alma pe\u015finde. N\u00fckleer, r\u00fczg\u00e2r, g\u00fcne\u015f, biok\u00fctle, kaya gaz\u0131, jeotermal gibi yenilenebilir ve \u00e7evreci kaynaklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra k\u00f6m\u00fcr gibi yerli kaynaklar da her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkeler bir yandan kaynaklar\u0131 \u00e7e\u015fitlendirerek enerji arz\u0131n\u0131 sa\u011flama al\u0131rken di\u011fer yandan enerji kullan\u0131m\u0131ndaki verimlili\u011fe odaklanarak yeni bir kaynak \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani \u2018enerji verimlili\u011fi\u2019 konusu, \u00fclkeler i\u00e7in yeni bir enerji kayna\u011f\u0131 h\u00e2line gelmi\u015f durumda. T\u00fcrkiye ise tasarruf da dahil sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn kaynaklar\u0131 maalesef yeni ke\u015ffediyor. Yenilenebilir Enerji Kanunu (YEK) bile daha ge\u00e7en y\u0131l y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Bir\u00e7ok \u00fclke yenilenebilir kaynaklar\u0131n\u0131 enerji arz\u0131nda anlaml\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcklere \u00e7\u0131karm\u0131\u015fken T\u00fcrkiye epey ge\u00e7 kald\u0131. Ge\u00e7 kalmaktan daha k\u00f6t\u00fcs\u00fcyse, y\u0131llard\u0131r uygulanan yanl\u0131\u015f politikalar\u0131n, \u00fclkenin enerjideki d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131. \u015eimdi b\u00fct\u00fcn zarar ve ge\u00e7 kalm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n telafisi i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131lsa da enerji arz g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6n\u00fcm\u00fczde uzun y\u0131llar oldu\u011fu bir ger\u00e7ek.<\/p>\n

Bundan 10 y\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6re y\u00fczde 50 daha fazla elektrik t\u00fcketen bir T\u00fcrkiye var. Toplamda 54 bin megavata ula\u015fan kurulu g\u00fcc\u00fcyle y\u0131lda ortalama 220 milyar kilovat saat elektrik t\u00fcketen T\u00fcrkiye\u2019nin elektrik ihtiyac\u0131, Cumhuriyet\u2019in 100. y\u0131l\u0131 2023\u2019te iki kat\u0131na \u00e7\u0131kacak. Bu da y\u0131ll\u0131k 100 bin megavat\u0131 a\u015fan kurulu g\u00fc\u00e7 ve 500 milyar kilovat saat t\u00fcketim anlam\u0131na geliyor. Bu ihtiyac\u0131n kar\u015f\u0131lanabilmesi i\u00e7in de sekt\u00f6re her y\u0131l ortalama 5 milyar dolar tutar\u0131nda yat\u0131r\u0131m yapmak gerekiyor. Bu yat\u0131r\u0131m\u0131 tek ba\u015f\u0131na devletin kar\u015f\u0131lamas\u0131 elbette d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koymas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. \u015eu anda elektrik kurulu g\u00fcc\u00fcnde \u00f6zel sekt\u00f6r pay\u0131 y\u00fczde 50\u2019yi ge\u00e7ti. Hedef, bunu y\u00fczde 75\u2019lere \u00e7\u0131karmak. Enerji ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn rekabet\u00e7i yat\u0131r\u0131mlar\u0131na ihtiya\u00e7 art\u0131yor.<\/p>\n

12 Eyl\u00fcl 1980 darbesi sonras\u0131 Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n iktidara gelmesiyle ba\u015flayan d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma s\u00fcreci, artan \u00fcretim ve ihracat, sanayideki b\u00fcy\u00fcme, \u00fclkenin enerji ihtiyac\u0131n\u0131 h\u0131zla art\u0131rd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya, \u0130ran ve Azerbaycan gibi \u00fclkelere kom\u015fu olmas\u0131, enerjide en kolay y\u00f6ntem olarak do\u011falgaz\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. \u2018Al ya da \u00f6de\u2019 sistemli uzun d\u00f6nemli anla\u015fmalar imzaland\u0131. Rusya ile 1986\u2019da imzalanan anla\u015fma y\u0131lda 6 milyar metrek\u00fcp do\u011falgaz al\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. 1984\u2019te T\u00fcrkiye\u2019nin elektrik \u00fcretiminde do\u011falgaz\u0131n pay\u0131 s\u0131f\u0131rken do\u011falgaz\u0131n sanayide kullan\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131yla bu pay y\u00fczde 60\u2019lara kadar \u00e7\u0131kt\u0131. Son d\u00f6nemde ise yerli kaynaklar\u0131n devreye sokulmas\u0131, do\u011falgaz\u0131n elektrik \u00fcretimindeki pay\u0131n\u0131 y\u00fczde 50\u2019nin alt\u0131na indirdi ancak h\u00e2l\u00e2 bu oran \u00e7ok y\u00fcksek. Elektrik olmamas\u0131 demek, sanayi \u00fcretiminin de durmas\u0131 demek. K\u0131sacas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcretim g\u00fcc\u00fc ve sanayisi, konutlarda oldu\u011fu gibi d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131.<\/p>\n

En b\u00fcy\u00fck enerji kayna\u011f\u0131<\/h2>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin enerji arz g\u00fcvenli\u011fini temin edecek yerli kaynaklarla ilgili ayr\u0131nt\u0131lara ge\u00e7meden \u00f6nce \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken ilk konu, enerjinin verimli ve tasarruflu kullan\u0131m\u0131. \u00d6zellikle bizim gibi enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in konu hayati \u00f6nemde. Enerji tasarrufu, \u2018l\u00fczumsuz ise s\u00f6nd\u00fcr\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 ile a\u00e7\u0131klanamayacak kadar karma\u015f\u0131k ve derin bir mesele. \u00d6nce baz\u0131 rakamlar vererek verimlilik ve tasarrufun enerji arz\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc ortaya koyal\u0131m. Bu konudaki en \u00e7arp\u0131c\u0131 veriler ABD\u2019den\u2026<\/p>\n

ABD\u2019de enerji verimlili\u011fi konusu 1974\u2019te \u00fclke g\u00fcndemine al\u0131n\u0131r ve b\u00fct\u00fcn buzdolaplar\u0131n\u0131n \u2018A Plus\u2019 denilen tasarruflu modellerle de\u011fi\u015ftirilmesine karar verilir. Konuyu ara\u015ft\u0131ran Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 Dan\u0131\u015fman\u0131 ve Y\u0131ld\u0131z Teknik \u00dcniversitesi Makine Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Prof. Yunus \u00c7engel, 1974\u2019te ABD\u2019de bir buzdolab\u0131n\u0131n y\u0131lda 1800, bug\u00fcn ise y\u0131lda sadece 450 kilovatsaat elektrik t\u00fcketti\u011fini belirtiyor. Yani yeni teknolojiler buzdolaplar\u0131n\u0131n enerji kullan\u0131m\u0131n\u0131 y\u00fczde 75 azaltm\u0131\u015f. \u00dclkedeki 140 milyon buzdolab\u0131 tasarruflu modellerle de\u011fi\u015ftirildi\u011fi i\u00e7in ABD her y\u0131l sadece buzdolaplar\u0131ndan 20 milyar dolar enerji tasarrufu sa\u011fl\u0131yor. E\u011fer buzdolaplar\u0131 1974\u2019teki kadar enerji harcasayd\u0131, \u00fclkenin ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in 60 yeni k\u00f6m\u00fcr veya do\u011falgaz santrali yahut 30 yeni n\u00fckleer santral kurmas\u0131 gerekecekti. Bu santrallerin sadece kurulum maliyeti 75 milyar dolar.<\/p>\n

H\u00e2len ABD Nevada \u00dcniversitesi Makine B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi de yapan Prof. \u00c7engel, ABD\u2019nin enerji tasarrufundaki ba\u015far\u0131s\u0131 ile ilgili \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek daha veriyor. D\u00fcnyada 2008 sonu itibariyle aktif h\u00e2lde toplam 436 n\u00fckleer santral bulunuyor. Bunlar\u0131n 104\u2019\u00fc Amerika\u2019da. 1973\u2019teki Arap petrol ambargosunda \u2018enerji tasarrufu\u2019 kavram\u0131n\u0131 ke\u015ffeden Amerika, bu tarihe kadar artan enerji ihtiyac\u0131n\u0131 yeni in\u015fa edece\u011fi n\u00fckleer santrallerden kar\u015f\u0131lamay\u0131 planl\u0131yordu. Bu sebeple farkl\u0131 b\u00f6lgelerde onlarca n\u00fckleer santral in\u015fas\u0131 ba\u015flad\u0131. Ancak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen bir \u015fey oldu ve enerji tasarrufu tedbirleri b\u00fcy\u00fcyen ekonominin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fczerine 97 n\u00fckleer santralin in\u015faat\u0131 durduruldu, projeler iptal edildi. Hatta o zamana kadar bu santraller i\u00e7in harcanan paran\u0131n soka\u011fa at\u0131lmas\u0131 bile g\u00f6ze al\u0131nd\u0131. Bu iptallerin y\u00fczde 90\u2019\u0131 1974-84 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. Yunus \u00c7engel, Amerika\u2019da 1979\u2019dan bu yana n\u00fckleer santral kurulmamas\u0131n\u0131n, tasarruf tedbirlerinin etkisini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n

Kombiler havay\u0131 \u0131s\u0131t\u0131yor!<\/h2>\n

\u00dclke ekonomileri b\u00fcy\u00fcrken enerji ihtiyac\u0131 da buna paralel art\u0131yor. Mesela, T\u00fcrkiye\u2019de \u00fclke ekonomisi y\u00fczde ka\u00e7 b\u00fcy\u00fcrse, enerji t\u00fcketimi de ayn\u0131 seviyede art\u0131yor. Oysa geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde sistem b\u00f6yle i\u015flemiyor. \u00c7engel\u2019e g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki en b\u00fcy\u00fck enerji kayna\u011f\u0131, verimlilik ve tasarruf. ABD \u00f6rne\u011finin bu tezi ispatlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u00c7engel, \u201c1973 ile 2000 aras\u0131nda Amerikan ekonomisi y\u00fczde 126 b\u00fcy\u00fcrken enerji kullan\u0131m\u0131ndaki art\u0131\u015f y\u00fczde 30\u2019da kald\u0131.\u201d diyor. Ayn\u0131 \u015fekilde 1990-2000 aras\u0131nda sanayi \u00fcretimi y\u00fczde 41 artarken elektrik kullan\u0131m\u0131 sadece y\u00fczde 11 artm\u0131\u015f.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de enerji verimlili\u011fi ve tasarrufu meselesini sanayideki fabrikalardan kamu binalar\u0131na, konutlardan sokak lambalar\u0131na kadar her alana yayabilirsiniz. Her birimde yo\u011fun israf ve verimsizlik s\u00f6z konusu. T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, \u00fclkedeki 18 milyon ruhsatl\u0131 konutun sadece y\u00fczde 10\u2019u standartlara uygun yal\u0131t\u0131ma sahip. Enerjinin y\u00fczde 34\u2019\u00fcn\u00fcn konutlarda, bunun da y\u00fczde 80\u2019inin \u0131s\u0131tma ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, evlerdeki kombilerin sadece i\u00e7eriyi de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131y\u0131 da \u0131s\u0131tt\u0131\u011f\u0131 daha net ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. K\u0131sacas\u0131 \u00f6dedi\u011fimiz do\u011falgaz paras\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu bo\u015fa gidiyor.<\/p>\n

Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in binalara \u2018enerji kimlik belgesi\u2019 alma zorunlulu\u011fu getirdi. Yeni in\u015faatlar i\u00e7in uygulamaya ge\u00e7ilirken mevcut binalar\u0131n da en ge\u00e7 2017\u2019ye kadar enerji kimlik belgelerini almalar\u0131, yani standartlara uygun yal\u0131t\u0131m yapt\u0131rmalar\u0131 gerekiyor. Yap\u0131lan hesaplamalara g\u00f6re, binalar\u0131n yetersiz yal\u0131t\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00fclke ekonomisine maliyeti y\u0131lda 10 milyar TL\u2019yi buluyor. Ba\u015fka bir hesapla, ge\u00e7en y\u0131l enerjiye toplam 55 milyar dolar \u00f6deyen \u00fclkemiz, binalarda yal\u0131t\u0131m sorunu olmasayd\u0131, faturay\u0131 en az 5-6 milyar dolar azaltm\u0131\u015f olacakt\u0131. Ayn\u0131 sorun buzdolaplar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erli. Evlerdeki enerjinin \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc buzdolaplar\u0131 harc\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de 18 milyon konut olmas\u0131na ra\u011fmen, kullan\u0131lan buzdolab\u0131 24 milyon. Bunlar\u0131n en az 15 milyonu A ve A+ diye nitelendirilen enerji tasarruflu \u00fcr\u00fcnler de\u011fil. Asl\u0131nda hesap basit. 24 milyon buzdolab\u0131n\u0131n tamam\u0131 enerji tasarruflu \u00fcr\u00fcnlerle de\u011fi\u015ftirilirse, T\u00fcrkiye her y\u0131l Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019n\u0131n \u00fcretimi kadar elektrik tasarruf edecek.<\/p>\n

Sanayiye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da benzer bir tablo dikkat \u00e7ekiyor. T\u00fcrkiye\u2019de bir sanayici, 1000 dolarl\u0131k katma de\u011fer \u00fcretmek i\u00e7in 270 dolarl\u0131k petrol e\u015fde\u011feri harcarken, Almanya\u2019da bu 160 dolar. Kalk\u0131nm\u0131\u015f \u00fclkeler daha fazla b\u00fcy\u00fcy\u00fcp daha az enerji harcarken bizde durum tam tersi. Mesela, toprak-\u00e7imento sekt\u00f6r\u00fc 2005-2008 aras\u0131nda y\u00fczde 3,3 b\u00fcy\u00fcrken sekt\u00f6r\u00fcn ayn\u0131 d\u00f6nemdeki enerji t\u00fcketimi y\u00fczde 14 artm\u0131\u015f. Bu \u015fartlar alt\u0131nda sanayide s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir uluslararas\u0131 rekabet sa\u011flamak \u00e7ok zor oldu\u011fu gibi, sanayinin \u00fcretti\u011fi katma de\u011ferin \u00fclkeye sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katk\u0131 da azal\u0131yor. Yani ithalata ba\u011f\u0131ml\u0131 olmayan bir sanayi sekt\u00f6r\u00fc bir yandan \u00fcretim ve ihracat\u0131 ile cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 azalt\u0131rken di\u011fer yandan enerji faturalar\u0131n\u0131 \u015fi\u015firip cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Benzer tablo sokak ayd\u0131nlatmalar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erli. T\u00fcrkiye\u2019de 11 milyon sokak lambas\u0131 var. Bunlar\u0131n tamam\u0131 LED denilen tasarruflu lambalarla de\u011fi\u015ftirilirse, y\u0131lda y\u00fczde 80 tasarruf sa\u011flan\u0131yor. Bu da 10 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede toplam 18 milyar dolarl\u0131k bir enerji tasarrufu anlam\u0131na geliyor. T\u00fcrkiye\u2019de b\u00fct\u00fcn ayd\u0131nlatma, tasarruflu ampullerle yap\u0131lsa, yani b\u00fct\u00fcn fabrikalar, kamu kurumlar\u0131, konutlar, spor salonlar\u0131 ve okullar LED\u2019e d\u00f6nse, y\u0131ll\u0131k tasarruf edilecek enerjinin para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 8 milyar dolar\u0131 buluyor. Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131, son d\u00f6nemde verimlilik ve tasarruf konusunda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor. Bakan Taner Y\u0131ld\u0131z, enerji verimlili\u011finin bir k\u00fclt\u00fcr oldu\u011funu belirterek bunun \u00e7ocukluktan al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u2018En-Ver\u2019 enerji verimlili\u011fi program\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Y\u0131ld\u0131z, 2023\u2019e kadar, \u015fu anki enerji harcamalar\u0131ndan y\u00fczde 20 tasarruf hedeflediklerini belirtiyor.<\/p>\n

Enerji tasarrufu meselesinin art\u0131k \u2018gereksizse s\u00f6nd\u00fcr\u2019 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fini belirtmi\u015ftik. Ger\u00e7ekten de konu \u00f6zellikle i\u015fletmeler i\u00e7in profesyonelli\u011fin ve kurumsall\u0131\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line geldi. Haziranda T\u00fcrk Standartlar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ISO 50001 belgesi, enerji verimlili\u011fi kavram\u0131n\u0131 \u015firketler i\u00e7in y\u00f6netim s\u00fcrecinin par\u00e7as\u0131 h\u00e2line getiriyor. Buna g\u00f6re sertifika verme yetkisine sahip kurulu\u015flar, \u015firketleri incelemeye alarak enerji kullan\u0131m\u0131n\u0131 analiz ediyor. Firma sahibinden en alttaki \u00e7al\u0131\u015fana kadar herkesin enerjiyi verimli kullanmas\u0131 i\u00e7in bir proje yap\u0131l\u0131yor ve farkl\u0131 tasarruf uygulamalar\u0131 ayn\u0131 programda toplan\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu an ISO 50001 sertifikas\u0131 alabilmi\u015f \u015firket say\u0131s\u0131 \u00e7ok az. \u015eirketlere enerji verimlili\u011fi konusunda dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan \u0130ngiliz k\u00f6kenli LRQA firmas\u0131n\u0131n y\u00f6neticisi Neli Adoni, \u00f6zellikle kurumsall\u0131\u011fa \u00f6nem veren \u015firketlerin bu belgeyi almak i\u00e7in kendilerine ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 belirterek \u201cISO 50001 almak sadece enerji tasarrufu yapmak anlam\u0131na gelmiyor. Ayn\u0131 zamanda \u00e7evreye sayg\u0131, karbon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ve mill\u00ee gelire de katk\u0131 yapmak demek. Bu i\u015f art\u0131k \u015firketler i\u00e7in bir sosyal sorumluluk ve itibar y\u00f6netimi anlam\u0131na da geliyor. Belgeyi alanlar hem m\u00fc\u015fterileri hem de kamuoyu nezdinde itibarlar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yor.\u201d diyor.<\/p>\n

Tasarruf i\u00e7in te\u015fvik gerekli<\/h2>\n

Peki, b\u00fct\u00fcn bu tasarruf y\u00f6ntemleri nas\u0131l hayata ge\u00e7irilecek? \u0130nsanlar, verim almaya devam ettikleri buzdolaplar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir miktar tasarruf i\u00e7in neden tekrar borca girerek de\u011fi\u015ftirmek istesin ki? Veya i\u015fleri iyi giden bir sanayici enerji verimlili\u011fi i\u00e7in neden tekrar masrafa girerek yat\u0131r\u0131m yaps\u0131n? Zaten kendi h\u00e2line b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda da insanlar\u0131n bu de\u011fi\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi y\u0131llar al\u0131yor. Buzdolab\u0131n\u0131 yenileyenler bile daha ucuz bulduklar\u0131 i\u00e7in B ve C s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6neliyor. Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in te\u015fvik politikalar\u0131n\u0131n devreye sokulmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131, 2023 i\u00e7in bug\u00fcnk\u00fc t\u00fcketim \u00fczerinden y\u00fczde 20 tasarruf hedeflese de Prof. Yunus \u00c7engel, bu orana ula\u015facak yeterli \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 kanaatinde. Verimlilik ve tasarruf meselesi \u00e7\u00f6z\u00fclmeden enerjide ba\u015fka mevzu konu\u015fman\u0131n anlam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan \u00c7engel, \u201cBiz enerji verimlili\u011finin ne demek oldu\u011funu hen\u00fcz anlamad\u0131k. Ne zaman ekonomi y\u00fczde 7 b\u00fcy\u00fcrken enerji t\u00fcketimi y\u00fczde 5 b\u00fcy\u00fcrse o zaman verimlilikten s\u00f6z edilebilir.\u201d diyor. ABD\u2019nin enerji tasarrufunda elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar\u0131n tamamen te\u015fvik politikalar\u0131yla ilgili oldu\u011funu vurgulayan \u00c7engel, te\u015fvik programlar\u0131yla genelde maliyetin yar\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n

Yerli kaynaklara d\u00f6n\u00fc\u015f<\/h2>\n

H\u00fck\u00fcmetin enerji verimlili\u011fi noktas\u0131ndaki te\u015fvik politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren Yunus \u00c7engel, bu alanda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmadan s\u00f6z ediyor. Beyaz E\u015fya Sanayicileri Derne\u011fi ile sekt\u00f6r\u00fcn taleplerini de dikkate alan bir te\u015fvik projesi haz\u0131rlad\u0131klar\u0131n\u0131 belirterek, verilen \u00f6neriyi \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201cTeklifimiz, A Plus denilen tasarruflu beyaz e\u015fya \u00fcr\u00fcnlerinde KDV\u2019nin y\u00fczde 18\u2019den y\u00fczde 1\u2019e \u00e7ekilmesiydi. Ba\u015fka bir uygulamaya gerek yoktu. H\u00fck\u00fcmet bunu yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ama bir t\u00fcrl\u00fc olmad\u0131. Tasarruf konusunda sadece devlet dairelerindeki ampuller floresanla de\u011fi\u015ftirildi. Bu konuda daha agresif politikalara ihtiya\u00e7 var.\u201d<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde binalar\u0131n \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in de te\u015fviklere ihtiya\u00e7 oldu\u011funu belirten \u00c7engel, h\u00fck\u00fcmetin binalar\u0131n izolasyon maliyetlerinin \u00fc\u00e7te birini kar\u015f\u0131lay\u0131p kalan miktar i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fck faizli ve uzun vadeli kredi kulland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor: \u201cYoksa bu i\u015flerde mesafe al\u0131nmaz.\u201d<\/p>\n

Bug\u00fcn T\u00fcrkiye ekonomisinin iki temel probleminden s\u00f6z edilebilir. Birincisi cari i\u015flemler a\u00e7\u0131\u011f\u0131, di\u011feri ise enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k. T\u00fcrkiye, yery\u00fcz\u00fcnde kullan\u0131lan toplam enerjinin y\u00fczde 85\u2019ini olu\u015fturan \u00fc\u00e7 fosil yak\u0131ttan ikisinde (do\u011falgaz ve petrol) tamamen d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131. Do\u011falgazdaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczde 97, petrolde ise y\u00fczde 93. Di\u011fer fosil yak\u0131t k\u00f6m\u00fcrde ise ciddi kaynaklara sahip olmam\u0131za ra\u011fmen ithal k\u00f6m\u00fcr \u00f6n planda. Kendi kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011ferlendirmeyi son zamanlarda g\u00fcndeme almaya ba\u015flad\u0131k. Fosil yak\u0131tlar\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi, belli bir \u00f6m\u00fcrlerinin olmas\u0131. Petrol, gaz ve k\u00f6m\u00fcr kaynaklar\u0131 s\u00fcrekli azal\u0131yor. Belki k\u0131sa ve orta vadede fosil yak\u0131tlar a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacak ama d\u00fcnya \u015fimdi s\u0131n\u0131rs\u0131z ve \u00e7evreci, yani yenilenebilir kaynaklar\u0131n pe\u015finde. R\u00fczg\u00e2r, g\u00fcne\u015f, jeotermal, hidroelektrik, bio k\u00fctle gibi\u2026<\/p>\n

Hem yerli hem de yenilenebilir kaynaklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan projeksiyonu T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7evirdi\u011fimizde, bir yandan olumlu geli\u015fmeler g\u00f6zlenirken di\u011fer yandan karamsar tablolar var. \u0130stanbul Ticaret Odas\u0131 Enerji Sekt\u00f6r Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Ata Ceylan, enerjide ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n, ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lmayan yat\u0131r\u0131mlar ve yanl\u0131\u015f enerji anla\u015fmalar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Do\u011falgaza ba\u011f\u0131ml\u0131 bir enerji piyasas\u0131 olu\u015fturuldu\u011funu vurgulayan Ceylan, \u201cAl ya da \u00f6de sistemi getirilmi\u015f. Firmalara y\u00fcksek al\u0131m garantileri verilmi\u015f. Do\u011falgaza ba\u011f\u0131ml\u0131 bir piyasa olu\u015fmu\u015f. \u00d6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 buna g\u00f6re yapm\u0131\u015f.\u201d diyor.<\/p>\n

Fosil yak\u0131tlar i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiz k\u00f6m\u00fcr. \u00dclke genelinde tespit edilen ortalama 12,4 milyar ton k\u00f6m\u00fcr rezervi var ve bunun iki kat\u0131na kadar \u00e7\u0131kabilece\u011fi tahmin ediliyor. Bu, miktar\u0131 zengin, kalorisi d\u00fc\u015f\u00fck bir kaynak. D\u00fcnyada k\u00f6m\u00fcr rezervlerine sahip \u00f6nemli \u00fclkelerde linyitler 4 bin kalorideyken bizde 1500-3000 aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. K\u00f6m\u00fcrden gazla\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemiyle elektrik \u00fcretiminin pay\u0131 Avustralya\u2019da y\u00fczde 80, Polonya\u2019da y\u00fczde 70, \u00c7in\u2019de y\u00fczde 60 ve Amerika\u2019da y\u00fczde 50 seviyesinde. Bizde hem kalori probleminden hem de eski teknoloji kullan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 ithal k\u00f6m\u00fcr a\u011f\u0131rl\u0131k kazan\u0131rken yerli kaynaklar uzun y\u0131llard\u0131r ihmal edildi. \u015eu anda k\u00f6m\u00fcr kaynaklar\u0131n\u0131n sadece y\u00fczde 37\u2019sini de\u011ferlendirebiliyoruz.<\/p>\n

Ata Ceylan k\u00f6m\u00fcr kaynaklar\u0131n\u0131n elektrik \u00fcretiminde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine de\u011finerek \u201cYata\u011fan, Af\u015fin, Elbistan, Tun\u00e7bilek ve Soma gibi termik santrallerde elektrik \u00fcretimi yap\u0131l\u0131yor ve bunlar\u0131n toplamdaki pay\u0131 y\u00fczde 20. Bunlar genellikle ilk nesil teknolojiye sahip. 2000\u2019li y\u0131llardan itibaren geli\u015fmi\u015f teknolojili, \u00e7evreye daha az zarar veren, ak\u0131\u015fkan yatakl\u0131 santraller kurulmaya ba\u015flad\u0131 ancak bunlar daha \u00e7ok ithal k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131yor.\u201d bilgisini veriyor. Kalorisi d\u00fc\u015f\u00fck dahi olsa k\u00f6m\u00fcrde yerli kaynaklara \u00f6ncelik verilmesi gerekti\u011fini belirten Ceylan, \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cBakanl\u0131k, mevcut k\u00f6m\u00fcr rezervlerini de\u011ferlendirmek i\u00e7in ata\u011fa ge\u00e7mi\u015f durumda. Yap-i\u015flet-devret y\u00f6ntemiyle santraller kurulacak ve toplam 8 bin megavatl\u0131k ihaleye \u00e7\u0131k\u0131lacak. Yeni teknolojilerle d\u00fc\u015f\u00fck kalorili kaynaklardan y\u00fcksek verim almak ve emisyon de\u011ferlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2le geldi. T\u00fcrkiye, k\u00f6m\u00fcrdeki b\u00fct\u00fcn potansiyelini kullanmal\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc sonu\u00e7ta yerli bir kaynak.\u201d<\/p>\n

K\u00f6m\u00fcr gibi fosil yak\u0131tlar aras\u0131nda yer alan ve son y\u0131llarda d\u00fcnyada ke\u015ffedilen \u2018shale gaz\u2019 ya da di\u011fer ad\u0131yla \u2018kaya gaz\u0131\u2019 da T\u00fcrkiye\u2019nin enerji arz\u0131nda ilgin\u00e7 konu ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde do\u011falgaz yok belki ama ciddi bir kaya gaz\u0131 potansiyeli bulunuyor. Ata Ceylan\u2019a g\u00f6re kaya gaz\u0131, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda d\u00fcnya do\u011falgaz piyasas\u0131ndaki dengeleri alt\u00fcst edecek yeni bir kaynak. Bu gaz, ge\u00e7irimsiz kaya tabakalar\u0131 aras\u0131nda bulunuyor. Bug\u00fcne kadarki teknolojilerle kayalardan al\u0131n\u0131p i\u015flenmesi ekonomik bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ihmal edilen kaya gaz\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise yeni teknolojilerle \u00e7ok daha ekonomik ko\u015fullarda elde edilebiliyor. Ceylan, kaya gaz\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ile Amerika\u2019n\u0131n s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011falgaz ithalat\u0131n\u0131n (LNG) yar\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek \u201cYap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar T\u00fcrkiye\u2019de 400 ile 650 milyar metrek\u00fcp aras\u0131nda bir kaya gaz\u0131 potansiyeli oldu\u011funu g\u00f6steriyor. T\u00fcrkiye bu kayna\u011f\u0131 de\u011ferlendirebilirse do\u011falgaz ithalat\u0131n\u0131 ciddi oranda azaltabilir.\u201d diyor. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda Shell ve TPAO\u2019n\u0131n kaya gaz\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yapmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6zel sekt\u00f6r i\u00e7in mevzuat altyap\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirten Ceylan, \u00fclke i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir konu olan kaya gaz\u0131yla ilgili bir mevzuat ve te\u015fvike ihtiya\u00e7 oldu\u011fu kanaatinde.<\/p>\n

R\u00fczg\u00e2rda potansiyel<\/strong><\/h2>\n

K\u00f6m\u00fcrden sonra gelen yerli kaynaklar\u0131n tamam\u0131 yenilenebilir ve \u00e7evreci enerjilerden olu\u015fuyor ve bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da hidroelektrik santralleri geliyor. Uzun y\u0131llard\u0131r dev baraj projelerini hayata ge\u00e7iren ve en b\u00fcy\u00fck su kaynaklar\u0131ndan enerji elde eden T\u00fcrkiye, son d\u00f6nemde HES projeleriyle akarsular\u0131 da devreye soktu. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar toplam elektrik \u00fcretiminde hidroelektri\u011fin pay\u0131 y\u00fczde 19\u2019dayken \u015fimdi bu pay y\u00fczde 26\u2019ya \u00e7\u0131kt\u0131 ve y\u00fckselmeye devam ediyor. Hidroelektrik santralleri, T\u00fcrkiye\u2019nin enerjide en ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu alan. Baz\u0131 akarsu projelerinde ya\u015fanan olumsuzluklar\u0131 saymazsak sekt\u00f6rdeki b\u00fcy\u00fcme son derece olumlu. Ata Ceylan, akarsulardaki HES projelerinde \u00e7evresel hassasiyetlere dikkat edilerek b\u00f6lgede ya\u015fayanlar\u0131n hukukuna \u00f6zen g\u00f6sterilmesi gerekti\u011fini vurguluyor. Gelinen noktaya ra\u011fmen T\u00fcrkiye\u2019nin hidroelektrikte hen\u00fcz potansiyelinin \u00e7ok gerisinde oldu\u011funu da hat\u0131rlatan Ceylan, su kaynaklar\u0131n\u0131n elektrik \u00fcretimindeki pay\u0131n\u0131n rahatl\u0131kla y\u00fczde 40\u2019lara ula\u015fabilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

Yenilenebilir kaynaklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan hidroelektrikten sonra en h\u0131zl\u0131 geli\u015fen kaynak, r\u00fczg\u00e2r santralleri. T\u00fcrkiye\u2019nin ilk r\u00fczg\u00e2r santralini 1998\u2019de \u00c7e\u015fme Ala\u00e7at\u0131\u2019da faaliyete ge\u00e7iren ve h\u00e2len sekt\u00f6rdeki en b\u00fcy\u00fck oyuncu konumundaki Demirer Holding\u2019in Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 \u00d6nder Demirer, bu alana y\u00f6nelik son d\u00f6nemdeki kamu te\u015fvikleri ve \u00f6zel sekt\u00f6r ilgisinden memnun olsa da hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131nda oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. R\u00fczg\u00e2r enerjisinin bu \u00fclkede 15 y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fi olmas\u0131na ra\u011fmen, toplam enerjideki pay\u0131 h\u00e2l\u00e2 y\u00fczde 2. \u0130spanya ve Almanya gibi \u00fclkelerde bu oran y\u00fczde 10-12\u2019lerde Oysa Almanya\u2019n\u0131n r\u00fczg\u00e2r oran\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin gerisinde. Demirer, r\u00fczg\u00e2r\u0131 istikrarl\u0131 bir kaynak diye nitelendiriyor. Yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlere g\u00f6re her y\u0131l esme oran\u0131n\u0131n art\u0131 veya eksi 10 kilovatsaat fark etti\u011fini belirterek \u201cR\u00fczg\u00e2r \u00e7ok temiz ve \u00e7evreyi kirletmiyor. Hammaddesi d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fil. Cari a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli. Maliyeti do\u011falgaz ile ayn\u0131. Ayr\u0131ca ciddi bir istihdam sa\u011fl\u0131yor.\u201d diyor.<\/p>\n

Demirer, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn g\u00f6sterdi\u011fi ilgiye ra\u011fmen r\u00fczg\u00e2r enerjisinin toplam pastadan ald\u0131\u011f\u0131 pay\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kalmas\u0131n\u0131n te\u015fvik sistemiyle ilgili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Devletin \u015fu anda verdi\u011fi te\u015fviklerin piyasa fiyat\u0131n\u0131n alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, g\u00f6reve gelen her bakan\u0131n r\u00fczg\u00e2r enerjisini destekledi\u011fini, ancak bu desteklerin fiiliyata ge\u00e7medi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Almanya\u2019n\u0131n r\u00fczg\u00e2r\u0131 az olmas\u0131na ra\u011fmen, geli\u015ftirilen politikalarla, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck r\u00fczg\u00e2r enerjisi ihracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri h\u00e2line geldi\u011fini belirten Demirer, \u201cCumhuriyet\u2019in 100. y\u0131l\u0131na enerji a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorunsuz girmek istiyorsak, r\u00fczg\u00e2r enerjisine ciddi destek verilmeli ve bu kaynak, di\u011fer b\u00fcy\u00fck potansiyel hidroelektrik ile entegre edilmelidir.\u201d diyor.<\/p>\n

Bir di\u011fer r\u00fczg\u00e2r yat\u0131r\u0131mc\u0131s\u0131 ABK Enerji Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 \u00dcnal Kabaca da devletin verdi\u011fi fiyatlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131na ciddi te\u015fvik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bu fiyat mekanizmas\u0131 ile yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irebilmenin \u00e7ok zor oldu\u011funu belirten Kabaca, \u201cR\u00fczg\u00e2r enerjisinde 2023 i\u00e7in 20 bin megavatl\u0131k kurulu kapasite hedefi var. \u015eu anda 1500 megavattay\u0131z. Ben toplamda 4 bin megavat\u0131 ge\u00e7ebilece\u011fimizi tahmin etmiyorum.\u201d diyor.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olan ve bu y\u00fczden s\u00fcrekli cari a\u00e7\u0131k sorunu ya\u015fayan T\u00fcrkiye\u2019nin asl\u0131nda yerli kaynaklar\u0131 son derece fazla. B\u00fct\u00fcn mesele, potansiyelleri harekete ge\u00e7irebilmek. Baz\u0131 alanlarda bu potansiyeller de\u011ferlendirilmeye ba\u015flansa da daha gidecek \u00e7ok yolumuz var. Elimizdeki imk\u00e2nlar iyi kullan\u0131labilirse, T\u00fcrkiye orta vadede enerjideki ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yerli kaynaklardan kar\u015f\u0131layabilir. Bu da bizi, \u00fczerinde enerji oyunlar\u0131 oynanan bir co\u011frafya olmaktan \u00e7\u0131kararak enerjide bir akt\u00f6r h\u00e2line getirecektir.<\/p>\n

Bio k\u00fctle ve g\u00fcne\u015f ilgi bekliyor<\/h2>\n

\u0130spanya\u2019dan sonra Avrupa\u2019n\u0131n en fazla g\u00fcne\u015f alan \u00fclkesi T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fcne\u015f enerjisi yat\u0131r\u0131mlar\u0131 yok denecek kadar az. Bio k\u00fctle dedi\u011fimiz, enerji tar\u0131m\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar da hen\u00fcz ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda. Oysa bu iki sekt\u00f6r bir\u00e7ok \u00fclkede son y\u0131llarda ciddi yat\u0131r\u0131mlarla g\u00fcndeme geliyor.<\/p>\n

\u00dclkemizde bio k\u00fctle ve enerji tar\u0131m\u0131 konusunu en iyi bilen isimlerden biri, y\u00fcksek elektrik m\u00fchendisi ve yenilenebilir enerji uzman\u0131 H\u00fcseyin Yamankaradeniz. Konuyla ilgili bakanl\u0131kla ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan ve projeler haz\u0131rlayan Yamankaradeniz, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bio k\u00fctle ve enerji tar\u0131m\u0131 potansiyeli oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bu sekt\u00f6r, fosil yak\u0131tlar\u0131ndan kaynaklanan karbon gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n panzehiri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019de her y\u0131l tar\u0131m ve orman at\u0131klar\u0131ndan olu\u015fan bio k\u00fctle miktar\u0131 70 milyon ton. Buna ek olarak y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131na sahip ve C4 diye adland\u0131r\u0131lan baz\u0131 bitkiler ile tar\u0131ma elveri\u015fli olmayan topraklarda enerji tar\u0131m\u0131 yap\u0131labiliyor. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye\u2019de her y\u0131l 40 milyon ton petrole e\u015fde\u011fer bio k\u00fctle kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. H\u00e2len Almanya, Amerika, Kanada ve Brezilya, C4 denilen bitkilerden enerji elde eden \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye topraklar\u0131n\u0131n bu bitkilerin yeti\u015fmesine \u00e7ok uygun oldu\u011funu vurgulayan Yamankaradeniz, T\u00fcrkiye\u2019de 10 milyon hektar tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 arazi oldu\u011funu belirterek enerji tar\u0131m\u0131 i\u00e7in ciddi potansiyel oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Yenilenebilir Enerji Kanunu\u2019nda bio k\u00fctle kaynakl\u0131 enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131na devletin ciddi te\u015fvikler verdi\u011fini de belirterek bu alandaki te\u015fviklerin di\u011fer yenilenebilir kaynaklar\u0131n \u00fczerinde oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor. Denenmi\u015f ve sonu\u00e7 al\u0131nm\u0131\u015f biok\u00fctle yak\u0131tlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bu\u011fday sap\u0131, m\u0131s\u0131r yapra\u011f\u0131, orman at\u0131klar\u0131, f\u0131nd\u0131k kabuklar\u0131, a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131 ve tavuk tersleri gibi T\u00fcrkiye\u2019de bol bulunan tar\u0131msal at\u0131klar dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n

Enerji tar\u0131m\u0131na gelindi\u011finde ise bu alanda tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 arazilerin kullan\u0131labiliyor olmas\u0131 da T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck avantaj. \u00c7\u00fcnk\u00fc 10 milyon hektarl\u0131k bir araziden s\u00f6z ediyoruz. Bu bitkilerin su istememesi ve k\u0131sa zamanda geli\u015fmesi gibi avantajlar\u0131 var. Tatl\u0131 sorgum, dall\u0131 dar\u0131, m\u0131s\u0131r ve \u0131lg\u0131n gibi bitkiler \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labiliyor. Mesela, tatl\u0131 sorgum bitkisinin tohumundan hayvan yemi, suyundan etanol \u00fcretiliyor. Bu etanol benzine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ara\u00e7larda kullan\u0131l\u0131yor. Brezilya bu y\u00f6ntemle petrol ithalat\u0131n\u0131 azaltmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f \u00fclkelerden. Tatl\u0131 sorgumun k\u00fcspesinden de elektrik enerjisi \u00fcretiliyor. H\u00fcseyin Yamankaradeniz, bu alanda en ekonomik ve verimli yat\u0131r\u0131mlar\u0131 projelendirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirterek \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc enerji tar\u0131m\u0131 ve bio k\u00fctle yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 incelemeye davet ediyor.<\/p>\n

Yenilenebilir kaynaklar aras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deki en b\u00fcy\u00fck potansiyellerin ba\u015f\u0131nda g\u00fcne\u015f gelmesine ra\u011fmen, bu alandaki yat\u0131r\u0131mlar da yok denecek kadar az. Yenilenebilir Enerji Kanunu ile g\u00fcne\u015f enerjisi yat\u0131r\u0131mlar\u0131na 13,3 dolar sent al\u0131m garantisi getirildi. Sistemin kurulumunda yerli \u00fcretimin kullan\u0131lmas\u0131yla bu 17 dolara kadar \u00e7\u0131kabiliyor ancak bu te\u015fvikler de di\u011fer sekt\u00f6rlerde oldu\u011fu gibi yeterli de\u011fil. Devlet bu alanda ilk etapta 600 megavatl\u0131k bir tahsis yapt\u0131. \u015eu anda g\u00fcne\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcmleri yap\u0131l\u0131yor ve daha sonra ihale a\u00e7\u0131lacak. Buna ra\u011fmen \u00f6zel sekt\u00f6r bu alana fazla istekli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. G\u00fcne\u015f enerjisinde T\u00fcrkiye\u2019deki kurulu g\u00fcc\u00fcn toplam\u0131 sadece 4 megavat. T\u00fcrkiye g\u00fcne\u015f zengini bir \u00fclke ve Almanya\u2019ya g\u00f6re y\u00fczde 40 daha fazla g\u00fcne\u015f al\u0131yor. Buna ra\u011fmen Almanya\u2019n\u0131n sekt\u00f6rdeki kurulu g\u00fcc\u00fc 20 bin megavat. Almanya ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de en az 30 bin megavatl\u0131k bir potansiyel var ki bu rakam, \u015fu andaki y\u0131ll\u0131k elektrik t\u00fcketimimizin yar\u0131s\u0131ndan fazla. Buna ra\u011fmen yap\u0131lan tahsisat sadece 600 megavat.<\/p>\n

G\u00fcne\u015f enerjisi alan\u0131nda yurtd\u0131\u015f\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 bulunan ESPE Enerji\u2019nin h\u00e2len Bulgaristan\u2019da 5 megavatl\u0131k bir tesisi bulunuyor. Genel M\u00fcd\u00fcr Fatih Koyuncu, bunu temmuzda 20 megavata \u00e7\u0131karacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. ESPE\u2019nin bu yat\u0131r\u0131m\u0131 Bulgaristan\u2019da yapmas\u0131n\u0131n \u00f6n \u00f6nemli sebebi te\u015fvik sistemi. Bulgar h\u00fck\u00fcmeti g\u00fcne\u015f enerjisi yat\u0131r\u0131mlar\u0131na 46 dolar sent \u00fczerinden 25 y\u0131l al\u0131m garantisi veriyor. ESPE\u2019nin Konya\u2019da 20 megavatl\u0131k bir tesis kuraca\u011f\u0131 bilgisini de veren Koyuncu, b\u00fcrokrasinin tavr\u0131n\u0131 ele\u015ftiriyor: \u201cEnerji b\u00fcrokrasisi nas\u0131l olur da bu kadar \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131 ihmal eder anlam\u0131\u015f de\u011filim. G\u00fcne\u015f enerjisi yoluyla d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 azaltma imk\u00e2n\u0131 varken bu alanda \u00e7ok daha iyi te\u015fvikler olmal\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye bu sekt\u00f6rde maalesef \u00e7ok ge\u00e7 kald\u0131 ve iyi bir yolda de\u011fil.\u201d<\/p>\n

N\u00fckleerde ge\u00e7 kald\u0131k; ama yat\u0131r\u0131m \u015fart<\/p>\n

D\u00fcnyada en fazla tart\u0131\u015f\u0131lan enerji kaynaklar\u0131ndan biri de n\u00fckleer. Genellikle kaza ve felaketlerle g\u00fcndeme gelse de n\u00fckleer santrallerin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi \u00fclkeler i\u00e7in yerli ve \u00e7evreci bir kaynak olmas\u0131. D\u00fcnyadaki tabloya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda h\u00e2len 30 \u00fclkede 438 n\u00fckleer santral bulunuyor. 42 santral de in\u015faat a\u015famas\u0131nda. Bir\u00e7ok sekt\u00f6rde oldu\u011fu gibi n\u00fckleerde de liderlik 104 n\u00fckleer santralle ABD\u2019de. D\u00fcnyada n\u00fckleer santrallerin y\u00fczde 62\u2019si G-7 \u00fclkelerinde. D\u00fcnyada n\u00fckleer enerjiden en fazla yararlanan \u00fclke Fransa. Toplam 59 santralin faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi \u00fclke, kulland\u0131\u011f\u0131 enerjinin y\u00fczde 76\u2019s\u0131n\u0131 n\u00fckleerden elde ediyor. T\u00fcrkiye\u2019nin yerli kaynaklar i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fck eksi\u011fi n\u00fckleer santral.<\/p>\n

Uzun y\u0131llar n\u00fckleer santral konusuna uzak kalan T\u00fcrkiye, AK Parti h\u00fck\u00fcmetinin \u00e7abalar\u0131yla nihayet bu konuda somut ad\u0131mlar att\u0131 ve Mersin Akkuyu\u2019da projeyi hayata ge\u00e7irdi. Buradaki santrali Ruslar \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nesil yeni teknolojilerle in\u015fa edecek. Akkuyu\u2019daki projenin d\u00fcnyada e\u015fi benzeri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Yunus \u00c7engel, \u201cB\u00fct\u00fcn maliyeti Ruslar kar\u015f\u0131layacak. Devlet garantisi verilmedi, sadece 10 y\u0131ll\u0131k al\u0131m garantisi verildi. N\u00fckleer kar\u015f\u0131tlar\u0131 bile bu projenin istisnai oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde.\u201d diyor. Ruslar\u0131n n\u00fckleer sekt\u00f6r\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir oyuncu olmak istedi\u011fini ve bu y\u00fczden T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fartlar\u0131n\u0131 kabul ettiklerini belirten \u00c7engel, bu geli\u015fmelerin T\u00fcrkiye\u2019nin ge\u00e7 kald\u0131\u011f\u0131 n\u00fckleer sekt\u00f6r\u00fcne iyi bir giri\u015f yapmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

N\u00fckleer santral kurulmas\u0131 elbette sadece enerji kayna\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. T\u00fcrkiye\u2019nin bu alandaki bilgi birikimi ve yeti\u015fmi\u015f insan g\u00fcc\u00fc de olu\u015facak. \u015eu anda 50 T\u00fcrk m\u00fchendisin Rusya\u2019da bu sekt\u00f6r i\u00e7in e\u011fitim almas\u0131 bile bunun g\u00f6stergesi. Akkuyu\u2019daki NGS Elektrik \u00dcretim A\u015e, 4 \u00fcniteden olu\u015facak ve y\u0131lda 4 bin 800 megavat elektrik enerjisi \u00fcretecek. Son d\u00f6nemde Suudi Arabistan gibi d\u00fcnyan\u0131n en zengin petrol rezervlerine sahip \u00fclkesinin bile G\u00fcney Kore ile n\u00fckleer santral anla\u015fmas\u0131 yapmas\u0131, uzun vadede bu enerji t\u00fcr\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyada \u00f6nemini koruyaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi. N\u00fckleer santraller, kurulum maliyeti y\u00fcksek ancak i\u015fletme maliyeti son derece d\u00fc\u015f\u00fck ve \u00e7evreci enerji \u00fcreten bir kaynak. T\u00fcrkiye\u2019nin bu alana girmi\u015f olmas\u0131, enerji arz g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir geli\u015fme.<\/p>\n

Kaynak: Enerji Enstit\u00fcs\u00fc<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.Kalk\u0131nm\u0131\u015f \u00fclkeler, tasarruf tedbirlerini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck enerji kayna\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. T\u00fcrkiye ise enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen verimlilik ve tasarruf meselesini y\u0131llard\u0131r ihmal […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4733,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[46,51,53],"tags":[1579,1578,1162,227,13,1580],"views":1410,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4732"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4835,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4732\/revisions\/4835"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}