{"id":37712,"date":"2015-03-30T16:12:12","date_gmt":"2015-03-30T13:12:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=37712"},"modified":"2015-03-30T16:12:12","modified_gmt":"2015-03-30T13:12:12","slug":"makale-turk-dis-enerji-politikasi-tanap-ornegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/makale-turk-dis-enerji-politikasi-tanap-ornegi\/","title":{"rendered":"(Turkish) Makale: T\u00fcrk D\u0131\u015f Enerji Politikas\u0131 (TANAP \u00f6rne\u011fi)"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

<\/p>\n

TANAP do\u011fal gaz boru hatt\u0131n\u0131n temelinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 17 Mart 2015 tarihinde T\u00fcrkiye\u2019nin uluslararas\u0131 enerji denkleminde \u00e7ok \u00f6nemli bir yer edindi\u011fi, hatta gazda bir merkez (hub) oldu\u011fu yorumlar\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bununla birlikte bir \u00e7ok \u201cenerji uzman\u0131\u201d bu projeyle \u2018T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesinde enerji koridoru ve merkezi(!) olma yolunda \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131\u2019 \u015feklinde kendi i\u00e7erisinde \u00e7eli\u015fki bar\u0131nd\u0131ran ifadeler dahi kulland\u0131.<\/span>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Tart\u0131\u015fmalar \u00fczerine \u015fu soru ak\u0131llara geliyor: TANAP ve benzeri projeler \u00f6zelinde uygulanan d\u0131\u015f enerji politikalar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi ger\u00e7ekten bir enerji merkezine mi \u00e7eviriyor, transit mi yap\u0131yor, yoksa salt \u00fczerinden bas\u0131p ge\u00e7ilen bir koridor haline mi getiriyor?<\/p>\n

Co\u011frafi olarak birbiriyle yar\u0131\u015fan \u00e7e\u015fitli boru hatt\u0131 projelerinin oda\u011f\u0131ndaki topraklar\u0131m\u0131z \u201cDo\u011fu-Bat\u0131\u201d ve \u201cKuzey-G\u00fcney\u201d olmak \u00fczere i\"makale-turk-dis-enerji-politikasi-tanap-ornegi\"<\/a>ki ana enerji ekseninin kesi\u015fim noktas\u0131nda yer al\u0131yor. Bu iki enerji ekseni aras\u0131ndaki T\u00fcrkiye, \u00a0piyasalarda haliyle ge\u00e7i\u015f \u00fclkesi olarak addediliyor. Yaln\u0131z burada \u015funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmekte fayda var: T\u00fcrkiye\u2019yi i\u00e7ine alan veya \u00fclkenin etraf\u0131ndan dolanan enerji projelerinin hi\u00e7birinin fikir babas\u0131 asl\u0131nda Ankara de\u011fil. Do\u011fu-Bat\u0131 eksenli enerji projelerinin fikir sahibi ABD ve ama\u00e7 90\u2019lardan itibaren ba\u015fta Rusya\u2019y\u0131 \u2018by-pass\u2019 ederek Avrupa\u2019n\u0131n \u201ckaynak \u00e7e\u015fitlili\u011fine\u201d katk\u0131da bulunmak. Fikir sahibi Rusya olan Kuzey-G\u00fcney eksenli enerji projelerindeki ama\u00e7 ise Moskova\u2019n\u0131n Avrupa\u2019daki hakim durumunu koruyarak transit risklerden ka\u00e7\u0131nmak isteyen Rusya\u2019n\u0131n \u201cg\u00fczergah \u00e7e\u015fitlili\u011fine\u201d hizmet etmek. Bu \u00e7er\u00e7evede, birincisinin geli\u015ftirdi\u011fi konsept \u201cG\u00fcney Gaz-Petrol Koridoru\u201d, ikincisinin ki ise \u201cG\u00fcney Gaz-Petrol Ringi\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Farkl\u0131 iki enerji eksenine ait bu konseptlerin alt\u0131ndaki ba\u015far\u0131l\u0131-ba\u015far\u0131s\u0131z enerji projeleri de birbiriyle k\u0131yas\u0131ya rekabet ediyor. \u0130lk konsepte BTC ham petrol ile G\u00fcney Kafkasya\/T\u00fcrkiye-Yunanistan\/Nabucco\/TAP\/TANAP do\u011fal gaz boru hatt\u0131 gibi projeler dahilken; ikinci konseptte ise Samsun-Ceyhan petrol ile Mavi Ak\u0131m, G\u00fcney Ak\u0131m ve nihayet kamuoyunda yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 diye bilinen do\u011fal gaz boru hatt\u0131 projeleri yer al\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye maalesef uluslararas\u0131 enerji oyununda bu iki merkez eksen aras\u0131ndaki rekabetin tali unsuru olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu zamana kadar konu\u015fulan projelerde T\u00fcrkiye her zaman asl\u0131nda \u2018ba\u015fkalar\u0131n\u0131n\u2019 kendisine bi\u00e7ti\u011fi enerji rol\u00fcn\u00fc oynuyor. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrk d\u0131\u015f enerji politikas\u0131n\u0131 ilkin Bat\u0131-Rusya eksenleri aras\u0131nda ikilem rol\u00fc olarak de\u011ferlendirmek \u015fart oluyor. Bu rol\u00fcn tam olarak ne oldu\u011fu ise bu kadar kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda \u00f6ncelikle enerjide koridor, transit, merkez (hub) gibi temel kavramlar\u0131 ve bunlar\u0131n birbirinden fark\u0131n\u0131 do\u011fru tan\u0131mlamay\u0131 gerektiriyor. T\u00fcrkiye gibi ge\u00e7i\u015f \u00fclkeleri i\u00e7in enerji ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 kategori bulunuyor:<\/p>\n

1) Koridor:<\/strong>Enerji fiyatlar\u0131 al\u0131c\u0131-sat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan belirlenirken ge\u00e7i\u015f \u00fclke co\u011frafyas\u0131n\u0131n bunlar aras\u0131nda salt k\u00f6pr\u00fc olarak kullan\u0131lmas\u0131 ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iletim sistemi m\u00fclkiyetinin o \u00fclkenin tasarrufunda olmamas\u0131. \u00d6rnek: Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt\u0131 (TPAO\u2019nun pay\u0131 sadece %6,75)<\/p>\n

2) Transit:<\/strong>Enerji fiyatlar\u0131 yine al\u0131c\u0131-sat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan belirlenirken bunlar aras\u0131nda yer alan co\u011frafyada ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7i\u015f \u00fclkesine ait \u015febeke \u00fczerinden yap\u0131lmas\u0131. B\u00f6ylece vanan\u0131n kontrol\u00fc ilgili \u00fclkenin elinde bulunuyor ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc akt\u00f6rler ta\u015f\u0131tt\u0131klar\u0131 gaz\/petrol\u00fcn bedelini ge\u00e7i\u015f \u00fclkesi \u015firketine \u00f6d\u00fcyor. \u00d6rnek: Ukrayna<\/p>\n

3) Merkez (hub):<\/strong>Al\u0131c\u0131yla sat\u0131c\u0131 aras\u0131nda aktar\u0131c\u0131 rol\u00fc \u00fcstlenilmeksizin farkl\u0131 enerji kaynaklar\u0131n\u0131n dengelenmesiyle \u00e7ok say\u0131da piyasa oyuncusunun bir araya geldi\u011fi, bununla alakal\u0131 yeterli altyap\u0131 ve hizmetlerin mevcut oldu\u011fu bir fiziki\/sanal ticaret merkezinin ilgili \u00fclkede kurulmas\u0131. Enerji fiyatlar\u0131 bu merkezde arz\/talep dengesine g\u00f6re belirlenirken geli\u015fmi\u015f \u00fclke \u00f6rneklerinde enerji merkezi o \u00fclkenin finansal piyasalar\u0131na entegre oluyor ve bunun i\u015fletimi ilgili \u00fclkenin \u015firketlerince yap\u0131l\u0131yor. \u00d6rnek: ABD-Henry Hub veya Avrupa: NBP, TTF<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu \u00fc\u00e7 kategori asl\u0131nda birbirinden tamamen farkl\u0131 jeopolitik anlay\u0131\u015f ve ekonomik i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131na sahip. Bir \u00fclkenin enerji denkleminde bulundu\u011fu pozisyon onu \u00fc\u00e7 kategoriden birine koyarken bu ayn\u0131 zamanda bir f\u0131rsat maliyetini de beraberinde getiriyor. Koridor olan merkez olma iddias\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi gibi transitten merkeze ge\u00e7i\u015f de pek kolay olmuyor. Koridorda ge\u00e7i\u015f \u00fclkesinin konumu ve rol\u00fc \u2018ba\u015fkalar\u0131\u2019 taraf\u0131ndan belirleniyor, transitte fiyatlar yine ba\u015fkalar\u0131nca belirlense de koridora nazaran ge\u00e7i\u015f \u00fclkesinin eli daha g\u00fc\u00e7l\u00fc. Enerji merkezi (hub) olmak ise her \u015feyden \u00f6nce ak\u0131\u015fkan bir piyasa yap\u0131s\u0131, depolama dahil geli\u015fmi\u015f altyap\u0131 ve yeterli insan kayna\u011f\u0131 talep eden sofistike bir ticaret mekanizmas\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Yoksa \u00fclkemizde san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine alt\u0131m\u0131zdan ne kadar \u00e7ok boru hatt\u0131 ge\u00e7erse o denli enerji merkezi olunmuyor.\u00a0 Zaten olunsayd\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yle k\u0131yaslanamayacak \u00a0boru hatt\u0131 ve depolama kapasitesine sahip Ukrayna bu duruma d\u00fc\u015fmez ve kendili\u011finden \u2018hub\u2019 olurdu.<\/p>\n

Bir tarafta \u00fcretici \u00fclkeler di\u011fer tarafta b\u00fcy\u00fck t\u00fcketim pazarlar\u0131, bir yanda tekel di\u011fer yanda rekabet\u00e7i piyasalar ve bir tarafta otokratik di\u011fer tarafta demokratik rejimlerle \u00e7evrili T\u00fcrkiye bu iki farkl\u0131 d\u00fcnya aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131yor. Burada, co\u011frafyas\u0131 bir nimet olarak alg\u0131lanabilecekken bu b\u00fcy\u00fck potansiyeli bir t\u00fcrl\u00fc etkin k\u0131lamayan \u00fclkemizin enerjide neden koridor kategorisine yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 somut bir \u015fekilde g\u00f6stermek i\u00e7in daha yeni temeli at\u0131lan TANAP projesini yak\u0131ndan inceleyen bir parantez a\u00e7al\u0131m:<\/p>\n

________________________________________________________________________________________________________________<\/p>\n

Bilindi\u011fi \u00fczere TANAP\u2019la ilk etapta ticari s\u00f6zle\u015fmeleri yap\u0131lm\u0131\u015f 6\u2019s\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye 10\u2019u Avrupa\u2019ya olmak \u00fczere 16 bcm gaz ta\u015f\u0131n\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. 10 milyar dolar civar\u0131nda maliyete sahip olmas\u0131 beklenen proje Azerbaycan devlet petrol \u015firketi SOCAR\u2019\u0131n kontrol\u00fcndeyken (%58), T\u00fcrkiye BOTA\u015e\u2019la k\u00fc\u00e7\u00fck ortak (%30) ve bir de \u0130ngiliz BP \u015firketi var (%12). TANAP\u2019\u0131 \u00f6zg\u00fcn k\u0131lan ise uluslararas\u0131 bir proje olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen dikkatle bak\u0131l\u0131nca asl\u0131nda ulusal bir hat olmas\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc boru hatt\u0131 tek giri\u015f olarak T\u00fcrkiye-G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131nda ba\u015fl\u0131yor, T\u00fcrkiye\u2019yi ba\u015ftan sona kat ettikten sonra Edirne\u2019de T\u00fcrkiye-AB s\u0131n\u0131r\u0131nda bitiyor, yani asl\u0131nda bir \u2018i\u00e7\u2019 hat vazifesi g\u00f6r\u00fcyor. Bu projeyle T\u00fcrkiye, gaz iletim sisteminde halihaz\u0131rda fiili bir tekel olan kamu \u015firketi BOTA\u015e\u2019a rekabet de yarat\u0131yor. \u00dcstelik BOTA\u015e yapt\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k faaliyetinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf eri\u015fimini sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc ve hukuken ulusal reg\u00fclat\u00f6r EPDK kurallar\u0131na tabi iken, H\u00fck\u00fcmetler-Aras\u0131 ve Ev sahibi H\u00fck\u00fcmet gibi uluslararas\u0131 anla\u015fmalardan hukuki varl\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131 alan TANAP i\u00e7in bu d\u00fczenlemeler ge\u00e7ersiz kal\u0131yor. Zira, ulusal bir hat olup da b\u00f6ylesi bir muafiyete sahip olan ba\u015fka bir proje AB dahil geni\u015f Avrasya co\u011frafyas\u0131nda bulunmuyor, SOCAR hatt\u0131n sahibi olarak bu ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n

Projenin ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve tarifeler boyutunda ise ilgin\u00e7 ayr\u0131nt\u0131lar yer al\u0131yor. BOTA\u015e yurti\u00e7inde herhangi bir \u015firketin 1000 metre k\u00fcp gaz\u0131n\u0131 mesafe fark\u0131 olmaks\u0131z\u0131n giri\u015f posta pulu \u00e7\u0131k\u0131\u015f y\u00f6ntemiyle kendi sisteminden 28 TL\u2019ye ta\u015f\u0131yor ( yakla\u015f\u0131k $11\/mcm). Ayn\u0131 zamanda uzun erimli kontratlarla d\u0131\u015f tedarik\u00e7ilerden T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131nda teslim ald\u0131\u011f\u0131 kendi gaz\u0131n\u0131 da yine 11 dolara \u00fclkemizin farkl\u0131 noktalar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. 2011\u2019de Azerbaycan\u2019la yap\u0131lan bu t\u00fcrden al\u0131m-sat\u0131m anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re \u015eah Deniz 2. Fas\u0131ldan \u00fcretilecek gaz\u0131n 6 bcm hacimli k\u0131sm\u0131 da BOTA\u015e\u2019\u0131n. O vakitler TANAP projesi g\u00fcndemde olmad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z konusu miktar da di\u011fer anla\u015fmalarda oldu\u011fu gibi s\u0131n\u0131rda teslim al\u0131nacak ve BOTA\u015e\u2019\u0131n kendi iletim sistemiyle \u00fclkenin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131ndaki t\u00fcketicilere ula\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131. Fakat daha sonra TANAP projesi ortaya at\u0131ld\u0131 ve T\u00fcrkiye ile TANAP proje \u015firketi aras\u0131nda yap\u0131lan Ev Sahibi H\u00fck\u00fcmet Anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re BOTA\u015e kendi gaz\u0131n\u0131 kendi sisteminden\u00a0ta\u015f\u0131ma<\/em>\u00a0yerine TANAP\u2019tan\u00a0ta\u015f\u0131tma<\/em>\u00a0karar\u0131 ald\u0131! G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131nda ba\u015flayan TANAP\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m maliyetini edimsel k\u0131lmak i\u00e7in de y\u00fcksek bir tarife bedeli belirlendi. Buna g\u00f6re BOTA\u015e, TANAP\u2019tan ta\u015f\u0131taca\u011f\u0131 her 1000 metre k\u00fcp gaz\u0131n\u0131 Eski\u015fehir\u2019den \u00f6nce \u00e7ekmeme ve burada 79 dolar+ yak\u0131t gaz\u0131, Trakya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda ise 103 dolar+ yak\u0131t gaz\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131nd\u0131.(http:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/eskiler\/2014\/10\/20141021-14-1.pdf<\/a>) \u00a0Yani BOTA\u015e kendi sistemiyle mevcut \u015fartlarda 11 dolara ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 gaz i\u00e7in TANAP\u2019a 79+ \/103+ dolar \u00f6deyecek<\/em>! Meseleyi somutla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na \u00f6rne\u011fin BOTA\u015e\u2019\u0131n bu gaz\u0131 Ankara\u2019ya getirip satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. TANAP Eski\u015fehir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 79 dolar+ yak\u0131t gaz\u0131 + BOTA\u015e \u015febekesi 11 dolar olmak \u00fczere pa\u00e7alda 90+ dolarl\u0131k bir bedel kasadan \u00e7\u0131kacak, yani bin metre k\u00fcp ba\u015f\u0131na fazladan en az 79 dolar \u00f6deyece\u011fiz! 1000 metre k\u00fcpte en az 79 dolar olan bu ek maliyet 6 bcm i\u00e7in y\u0131ll\u0131k 500 milyon dolara kadar \u00e7\u0131kacak! \u00d6te yandan hatt\u0131n %30 sahibi olan BOTA\u015e\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131k bu oranda ta\u015f\u0131ma geliri de olacak. Bu salt bir muhasebe hesab\u0131 ama iktisadi yakla\u015f\u0131mda durum daha kar\u0131\u015f\u0131k: Zira, BOTA\u015e %30 hisseye sahip oldu\u011fu TANAP\u2019a yat\u0131raca\u011f\u0131 3 milyar dolarla kendi iletim sistemini iyile\u015ftirebilir, 16 bcm gaz\u0131 ek kompres\u00f6r ve loop hatlarla rahatl\u0131kla ta\u015f\u0131yabilirdi. Tabii ki bu yat\u0131r\u0131m ve i\u015fletim giderlerini de\u00a0 ta\u015f\u0131ma bedeline yans\u0131tmak zorunda kalacakt\u0131 ama bu bedel asla 79 dolar gibi u\u00e7uk rakamlar\u0131n yan\u0131ndan bile ge\u00e7meyecekti. \u00d6rne\u011fin, TANAP projesi ortada yokken Azerbaycan\u2019la T\u00fcrkiye aras\u0131nda 2010 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan m\u00fczakerelerde BOTA\u015e sistemi kullan\u0131larak \u015eah Deniz 2 gaz\u0131n\u0131n G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131zdan Yunanistan\u2019a ta\u015f\u0131nmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu ve BOTA\u015e\u2019\u0131n SOCAR\u2019a \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 toplam transit bedelinin bu rakamlar\u0131n yar\u0131s\u0131 bile etmedi\u011fi iddia edildi. O zamanlar Azeri gaz\u0131n\u0131n Avrupa\u2019ya aktar\u0131m\u0131nda BOTA\u015e sisteminin transit olarak kullan\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ayn\u0131 gaz ayn\u0131 s\u0131n\u0131rda \u015fimdi ise 103+ dolara teslim edilecek ve bu sefer ta\u015f\u0131ma bedelini alan de\u011fil bu bedeli \u00f6deyen taraf biz olaca\u011f\u0131z! Bu anla\u015fmay\u0131 2001 y\u0131l\u0131nda taraflarca imzalanan ve halihaz\u0131rda i\u015fleyen \u015eah Deniz 1 anla\u015fmas\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmlerle k\u0131yaslarsak durum daha da k\u00f6t\u00fc. Zira o anla\u015fmada T\u00fcrkiye koridor olmam\u0131\u015f, Azerbaycan gaz\u0131n\u0131n belirlenen miktar\u0131n\u0131 kendisi \u2018re-export\u2019 hakk\u0131yla Yunan DEPA\u2019ya satma konusunda anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve halen satmakta.<\/p>\n

Projede T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n bu \u2018fedakarl\u0131\u011f\u0131na\u2019 telafi olarak Bak\u00fc, Ankara\u2019ya Hazar Denizi\u2019ndeki \u015eah Deniz sahas\u0131nda %10\u2019luk ek pay \u00f6nerdi. Ba\u015fta BOTA\u015e\u2019\u0131n almas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu hisseler nihayetinde TPAO\u2019nun oldu. Bu durum TPAO\u2019y\u0131 \u015eah Deniz Konsorsiyumunda BP\u2019den sonraki en b\u00fcy\u00fck hissedar yaparken T\u00fcrkiye enerji sekt\u00f6r\u00fcnde eksik olan \u2018upstream\u2019 boyutunu tamamlamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak s\u00f6z konusu hissenin al\u0131m bedelinin yan\u0131nda saha geli\u015fimi ve G\u00fcney Kafkasya boru hatt\u0131 kapasite art\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m\u0131n (28 milyar dolar) ek %10\u2019luk payla yeni mali k\u00fclfet getirece\u011fi hesapland\u0131\u011f\u0131nda toplamda en az 5 milyar dolar\u0131n TPAO\u2019nun kasas\u0131ndan \u00e7\u0131kacak olmas\u0131 unutulmamal\u0131. \u015eah Deniz Konsorsiyumu\u2019ndaki hisse art\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n projenin ortas\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 da bir ba\u015fka tart\u0131\u015fma konusu. Zira, y\u00fcksek gaz \u00fcretim maliyeti nedeniyle Frans\u0131z Total Konsorsiyumdan \u00e7\u0131karken Norve\u00e7 Statoil \u015firketi buradaki pay\u0131n\u0131 azaltt\u0131. Bu durumda ak\u0131llara ister istemez \u015fu sorular geliyor: D\u00fcnyan\u0131n her yerinde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan bu enerji \u2018maj\u00f6rleri\u2019 neyi biliyorlar ki bu projeleri terk ediyor veya k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck \u00fcretimimizle biz onlardan daha fazla neyi biliyoruz ki hisse art\u0131r\u0131yoruz?<\/p>\n

Bir ba\u015fka tart\u0131\u015fma konusu ise gaz fiyat\u0131. \u015eah Deniz 1\u2019den gelen Azerbaycan gaz\u0131n\u0131 mevcut haliyle Rus gaz\u0131ndan daha ucuza ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z malum. \u015eah Deniz 2\u2019de ise gaz\u0131n fiyat\u0131n\u0131 Rus gaz\u0131na endekslemi\u015f ve ondan % 12 daha ucuza almak \u00fczere anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Fakat yine TANAP\u2019\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla bu gaz\u0131 G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131nda de\u011fil Eski\u015fehir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda alaca\u011f\u0131m\u0131z unutulmamal\u0131. Farz edelim ki Rus gaz\u0131n\u0131n fiyat\u0131 $350\/mcm bu durumda \u015eah Deniz 2 gaz\u0131n\u0131n fiyat\u0131 %12 indirimle $308\/mcm oluyor. Ancak buna bir de 79+ dolar TANAP ta\u015f\u0131ma bedelini ekledi\u011fimizde fiyat g\u00fcn\u00fcn sonunda gaz fiyat\u0131 Rus gaz\u0131ndan %12 ucuza de\u011fil bir o kadar pahal\u0131ya mal oluyor! Projenin savunucular\u0131 meseleye tek tarafl\u0131 bakmamak gerekti\u011fini Azerbaycan\u2019la T\u00fcrkiye aras\u0131nda \u2018stratejik ittifak ve ekonomik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi\u2019 bulundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor buna gerek\u00e7e olarak da SOCAR\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyorlar. Evet SOCAR \u00f6zelle\u015ftirilen Petkim\u2019i ald\u0131 ve \u0130zmir\u2019de Star rafinerisi projesi var. Bu bir bak\u0131ma hakl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. T\u00fcrkiye-Azerbaycan yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 desteklenmeli ve bunun artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ancak bu anla\u015fmalardaki ihtilaflar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in d\u0131\u015f hukukun se\u00e7ilmesi ve T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ticari zaaf g\u00f6rmezden gelinmemeli. S\u0131k\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 her noktada strateji s\u00f6z\u00fcn\u00fc dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen ve \u2018jeopolitik y\u00fcksek strateji\u2019 bahanesiyle yukar\u0131daki kara delikleri ge\u00e7i\u015ftirenlere ba\u015fka bir \u2018stratejik\u2019 soru soral\u0131m. Tamam Azerbaycan karde\u015f devletimiz ve enerji piyasalar\u0131nda olmaz ama hadi SOCAR karde\u015f \u015firketimiz ve burada yat\u0131r\u0131mlar\u0131 var diyerek istedi\u011finiz \u00f6l\u00e7ekte konuya yakla\u015fal\u0131m: Peki ileride Bat\u0131-Rusya gerilimi art\u0131p G\u00fcney Kafkasya\u2019da sava\u015f ortam\u0131 olu\u015fur ve Rus ordusu Bak\u00fc\u2019ye girerse buna kim dur diyebilecek? Olmaz olmaz demeyin 2008 G\u00fcrcistan ve 2014 Ukrayna\u2019y\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. Bizim i\u015fimiz \u00f6nceden uyarmak. Uluslararas\u0131 toplum Karaba\u011f\u2019da Ermeni i\u015fgalini g\u00f6rmezden gelir ve T\u00fcrkiye de i\u015fgal alt\u0131ndaki topraklar i\u00e7in bile Azerbaycan\u2019a yard\u0131m edemezken b\u00f6yle bir senaryoda Bak\u00fc\u2019ye g\u00fcvenlik garantisi nas\u0131l sa\u011flanacak, SOCAR el de\u011fi\u015ftirirse kim ne yapabilecek, bunlar\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck m\u00fc?<\/p>\n

_________________________________________________________________________________________________________________<\/p>\n

TANAP projesinin teknik ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na daha fazla girmeden burada parantezi kapat\u0131p ba\u015ftaki konumuza geri d\u00f6nelim ve yukar\u0131daki bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Kontrol\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin elinde olmayan bu t\u00fcr projeler sizce bizi ba\u015ftaki kategorilerden hangisine oturtuyor? Gaz fiyat\u0131 \u00fclkemizde belirlenmeyecekken TANAP T\u00fcrkiye\u2019yi enerjide merkez mi, transit mi yoksa koridor mu yap\u0131yor art\u0131k siz karar verin. TANAP\u2019\u0131n Yunanistan\u2019da TAP\u2019a ba\u011flanmas\u0131 ve T\u00fcrkiye yerine Yunan-Bulgar \u0130nterkonnekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bitimiyle Yunanistan\u2019dan di\u011fer Balkan \u00fclkelerine gaz da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lacak olmas\u0131 hasebiyle T\u00fcrkiye\u2019nin koridor Yunanistan\u2019\u0131n merkez olmas\u0131 da cabas\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin TAP\u2019a girip bu gaz\u0131 IAP gibi projelerle karde\u015f Bosna\u2019ya g\u00f6t\u00fcrme vizyonu olsa hadi bunu da yutard\u0131k ama maalesef o da yok! Ya da TANAP \u00fczerinden Hazar ge\u00e7i\u015fli boru hatt\u0131yla T\u00fcrkmen gaz\u0131n\u0131n gelme ihtimali ger\u00e7ek\u00e7i olsa neyse derdik ama 90\u2019larda Rusya g\u00fc\u00e7s\u00fczken ve \u00c7in i\u015fin i\u00e7inde yokken g\u00fcndemde olan bu projenin \u015fu anda ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 yok. Zaten bakmay\u0131n s\u00f6yleme ne T\u00fcrkmenistan yetkili ne de Azerbaycan istekli bu i\u015fe.<\/p>\n

Meseleye yap\u0131sal yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise 2008 y\u0131l\u0131ndan sonra de\u011fi\u015fen Avrupa gaz piyasas\u0131 ko\u015fullar\u0131nda uzun erimli kontratlar\u0131n yerini spot piyasa fiyatland\u0131rmalar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131, gaz\u0131n gazla rekabet etti\u011fi, \u2018hub\u2019 lar\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ticaret modeli ger\u00e7e\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.(http:\/\/www.eppen.org\/haberdetay3.php?haberID=38<\/a>) Bu de\u011fi\u015fimin piyasa akt\u00f6rleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131ndan biri de piyasan\u0131n \u2018sat\u0131c\u0131 pazar\u0131ndan\u2019<\/em>\u00a0\u2018al\u0131c\u0131 pazar\u0131na\u2019<\/em>\u00a0yani T\u00fcrkiye gibi ithalat\u00e7\u0131 \u00fclkelerin ellerinin g\u00fc\u00e7lendi\u011fi bir piyasa yap\u0131s\u0131na evrilmesi. Bu sayede yeni merkezler olu\u015fur fiyatlar d\u00fc\u015ferken bizim gibi \u00fclkelerin m\u00fczakere konumu g\u00fc\u00e7leniyor. TANAP gibi projelerde ise T\u00fcrkiye bu olumlu \u015fartlara ra\u011fmen sat\u0131c\u0131y\u0131 al\u0131c\u0131yla do\u011frudan bulu\u015fturarak piyasay\u0131 kendi elleriyle \u2018sat\u0131c\u0131 pazar\u0131na\u2019 \u00e7eviriyor! Avrupa\u2019n\u0131n amac\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi atlat\u0131p Hazar kaynaklar\u0131na do\u011frudan ula\u015fmak ve SOCAR\u2019\u0131n amac\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi delip ge\u00e7erek mal\u0131n\u0131 do\u011frudan pazarlamak iken taraflar TANAP\u2019la bunu ba\u015far\u0131yor. Ne pahas\u0131na? T\u00fcrkiye\u2019yi salt bir koridor yapma pahas\u0131na! Kendi kendini \u2018by-pass\u2019 eden ve bunun sonucunda k\u00f6pr\u00fc olmakla \u00f6v\u00fcnen Ankara bu proje \u00f6zelinde s\u00f6ylemde merkez eylemde koridor tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131na (!) devam ediyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda temel s\u0131k\u0131nt\u0131 g\u00fcndelik geli\u015fmelere odakl\u0131 ve uzun vadeli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yoksun d\u0131\u015f enerji politikalar\u0131n\u0131n dar vizyonu. Enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini yeterince kavrayamam\u0131\u015f olan T\u00fcrkiye\u2019de boru hatlar\u0131n\u0131n salt \u00e7elik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun \u00f6tesinde \u00e7ok ciddi jeopolitik sonu\u00e7lar\u0131 da beraberinde getirdi\u011fi \u00a0anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f. Yoksa Ankara Do\u011fu-Bat\u0131 ve Kuzey-G\u00fcney eksenli enerji projeleri aras\u0131ndaki rekabeti co\u011frafi konumuyla avantaja d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp birbirine oynatarak d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcretimine ra\u011fmen \u00e7oktan bir enerji merkezi haline gelebilirdi. Biz ise kendi plan\u0131m\u0131zla kendi konumumuzu merkez olarak belirlemek yerine ba\u015fkalar\u0131n\u0131n planlar\u0131nda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n belirledi\u011fi s\u0131n\u0131rlarda \u00fczerinden bas\u0131p ge\u00e7ilen bir koridor olmay\u0131 tercih ediyoruz. Sorun sadece TANAP de\u011fil, son proje oldu\u011fu i\u00e7in \u00fczerinde durduk. Bu durum di\u011fer projelerde de g\u00f6zlemleniyor. Mavi Ak\u0131m\u2019la birlikte T\u00fcrkiye b\u00fcy\u00fck bir pazara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek gaza ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131nd\u0131. Ya da Ceyhan petrol terminali olacak s\u00f6ylemini an\u0131ms\u0131yor musunuz, peki ya eylemde ne oldu? Asr\u0131n projesi denilen Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan\u2019da da koridor konumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fck, petrol end\u00fcstrisi i\u00e7in gerekli rafineri yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 yapamad\u0131k, farkl\u0131 kaynakl\u0131 (Azerbaycan, Irak, Kazakistan, Rusya, T\u00fcrkmenistan) petrol\u00fc Ceyhan\u2019a ak\u0131t\u0131p buradan uluslararas\u0131 petrol ticaretinde ge\u00e7erlili\u011fi olacak Ceyhan \u2018benchmark\u2019 \u0131n\u0131 uygun potansiyelimize ra\u011fmen ortaya \u00e7\u0131karamad\u0131k.<\/p>\n

\u00dclkemiz maalesef do\u011fal gazda da kendi ticaret merkezini (hub) kuramad\u0131\u011f\u0131 gibi eline ge\u00e7en f\u0131rsatlar\u0131 heba ediyor ve ak\u0131l almaz hatalar yap\u0131yor. D\u00fcnyada 2014 son \u00e7eyre\u011finden itibaren LNG fiyatlar\u0131 yerlerde s\u00fcr\u00fcn\u00fcrken yaz ay\u0131nda Katar\u2019dan pahal\u0131ya spot LNG al\u0131n\u0131yor, en \u00f6nemlisi ise gazda \u2018sessiz devrim\u2019 ya\u015fan\u0131rken spot piyasa yerine halen daha uzun erimli ve petrol \u00fcr\u00fcnlerine ba\u011fl\u0131 \u2018al ya da \u00f6de\u2019 h\u00fck\u00fcml\u00fc anla\u015fmalar imzal\u0131yor. En son IKBY ile yap\u0131lan gaz anla\u015fmas\u0131yla Kuzey Irak\u2019taki Miran sahas\u0131ndan \u00fcretilecek gaz\u0131n T\u00fcrkiye ve Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusu. Hissedarlar\u0131 aras\u0131nda \u00fcnl\u00fc N. Rothschild\u2019in de bulundu\u011fu sahan\u0131n sahibi Genel Energy \u015firketinin \u0130cra Kurulu Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re bu gaz i\u00e7in BOTA\u015e 7 mmBtu alt\u0131nda (yakla\u015f\u0131k $240\/mcm) bir bedel \u00f6deyecek. Di\u011fer sat\u0131c\u0131lara k\u0131yasla ucuz olan bu gaz fiyat\u0131 ba\u015fta kulaklara ho\u015f geliyor. \u0130yi de di\u011fer sat\u0131c\u0131lar y\u00fcksek \u00e7\u0131karma ve ta\u015f\u0131ma (Sibirya, Pars, \u015eah Deniz sahalar\u0131) maliyetli gaz\u0131 binlerce kilometre \u00f6teden getirirken s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z\u0131n dibinde ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli bir gaz i\u00e7in 240 dolarl\u0131k bir fiyat \u00e7ok de\u011fil mi? En \u00f6nemlisi ise neden 1959 model petrole endeksli uzun erimli anla\u015fmalar imzal\u0131yoruz? Bunun yerine fiyatlar\u0131 ilkin Avrupa\u2019daki ak\u0131\u015fkan bir gaz \u2018hub\u2019\u0131na endekslesek, sonras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de bir gaz ticaret merkezi kurup fiyat\u0131 burada belirlesek ve en nihayetinde K. Irak\u2019\u0131 a\u015f\u0131p \u0130ran, Rusya gibi y\u00fcksek fiyatla gaz ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tedarik\u00e7ilerimizi petrol \u00fcr\u00fcnleri endeksi yerine fiyatlar\u0131 buradaki gaz hub\u2019a ba\u011flamaya zorlasak fena olmaz m\u0131? Bu tedarik\u00e7iler b\u00f6yle bir koz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fczakerelerde yerlerinden hoplar ve bize istedi\u011fimiz indirimi fazlas\u0131yla vermek durumunda kal\u0131r. B\u00f6ylelikle hem fiyatlar\u0131 burada belirleyerek gaz al\u0131m maliyetimizi kendili\u011finden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr\u00fcz hem de %10,25 indirimleri aman form\u00fcl\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 fiyat\u0131na uygulayal\u0131m diye y\u0131rt\u0131nmay\u0131z. \u0130\u015fin siyasi maliyetine hi\u00e7 girmiyorum sadece her sene enerji ithalat\u0131na 56-60 milyar dolar \u00f6d\u00fcyoruz, yaz\u0131k de\u011fil mi?<\/p>\n

Durum Rusya\u2019yla yap\u0131lmas\u0131 tasarlanan ve kamuoyunda yanl\u0131\u015f bir alg\u0131lamayla \u2018T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan yeni hat i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu alg\u0131 y\u00f6netimi bile asl\u0131nda durumumuzu \u00f6zetliyor: Hi\u00e7 pay\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 bir hatta \u2018T\u00fcrk\u2019 ismi eklenince kendimizi yine s\u00f6ylem tatminiyle merkez yerine koyuyoruz! Halbuki perde arkas\u0131 orada da \u00e7ok farkl\u0131. Ruslar Yunanistan s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131zda fiziki hub \u00f6neriyorlar. \u00dczerimizden Avrupa\u2019ya gaz satarlarsa Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 dengeleyip son kullan\u0131c\u0131 olmaktan ara kullan\u0131c\u0131 durumuna gelebiliriz. Fakat Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki son durumunu bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirip elimiz g\u00fc\u00e7l\u00fcyken m\u00fczakere masas\u0131na bo\u015fver fiziki hub\u0131, gel \u2018sanal\u2019 bir hub kural\u0131m diye kar\u015f\u0131 bir teklifle gitmiyoruz. Kurulacak merkezin ad\u0131na Avrasya Gaz Hub diyelim ve Gazprom\u2019a gel buna ortak ol \u00f6nerisi g\u00f6t\u00fcrelim. Di\u011fer gelecek kaynaklarla birlikte sen de buraya gaz\u0131n\u0131 g\u00f6nder ve T\u00fcrkiye\u2019de fiyatland\u0131r\u0131p Avrupa\u2019ya birlikte satal\u0131m demeliyiz. Aksi takdirde son f\u0131rsat da riske d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, biz yine koridor ve Yunanistan da yine merkez olur. \u0130\u015fin ilginci tedarik\u00e7ilerle hep biz masaya oturuyoruz ve hep de masa d\u0131\u015f\u0131ndaki Yunanistan k\u0131l\u0131n\u0131 k\u0131p\u0131rdatmadan bu m\u00fczakerelerden kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131karken biz be\u011fenmedi\u011fimiz bir Ukrayna transiti bile olam\u0131yoruz!<\/p>\n

\u0130ktidarlar de\u011fi\u015fse de anlay\u0131\u015f de\u011fi\u015fmiyor. 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda imzalanan ve Bat\u0131 ile Rusya eksenleri rekabetinden kaynaklanan BTC petrol ile Mavi Ak\u0131m gaz anla\u015fmalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. \u0130kisi de proje sahipleri i\u00e7in hayati \u00f6nemdeydi ve g\u00fcn\u00fcn sonunda ikisi de ger\u00e7ekle\u015fti. Ancak ne pahas\u0131na? Bu projeler arkalar\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc \u015faibe ve tart\u0131\u015fma b\u0131rak\u0131rken birinden zarar ettik (yak\u0131n zamana kadar BIL\u2019in BTC hat i\u015fletim gideri gelirini kar\u015f\u0131lam\u0131yordu), di\u011ferinden Rus gaz\u0131na orant\u0131s\u0131z ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kla \u00e7\u0131kt\u0131k. Manzara \u015fu: D\u00fcnya enerji denkleminin bu iki merkez ekseninin geli\u015ftirdi\u011fi projeler birbiriyle yar\u0131\u015f\u0131rken sonunda biri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 di\u011feri olsun diye \u00f6zetleyebilece\u011fimiz bir z\u0131mni anla\u015fma ve ortas\u0131nda da uluslararas\u0131 sistemin denge i\u015fleyi\u015finde i\u015flerin \u2018halledildi\u011fi\u2019 bir koridor \u00fclke var gibi geliyor sanki. Y\u0131llar ge\u00e7ti, iktidarlar de\u011fi\u015fti ve bu durum TANAP-T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 \u00f6rne\u011finde yeniden t\u00fcredi, bundan sonras\u0131n\u0131 izleyelim g\u00f6relim!<\/p>\n

Yukar\u0131da anlat\u0131lanlar\u0131 \u00f6zetlemek gerekirse b\u00f6lgesinde Bat\u0131 ile Rusya aras\u0131ndaki Do\u011fu-Bat\u0131 ve Kuzey-G\u00fcney eksenli enerji projeleri aras\u0131nda ikilem ya\u015fayan T\u00fcrkiye, enerjide s\u00f6ylem baz\u0131nda dile getirdi\u011fi merkez olma iddias\u0131n\u0131n tam aksine ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7ti\u011fi ve konumunu \u00e7izdi\u011fi bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu iki ana enerji ekseni aras\u0131ndaki rekabet ulusal enerji politikalar\u0131 hayata ge\u00e7irilerek kolayl\u0131kla avantaja d\u00f6n\u00fc\u015febilecek ve T\u00fcrkiye kendi rol\u00fcn\u00fc kendi belirleyebilecekken, Ankara co\u011frafi konumunun getirdi\u011fi avantajl\u0131 pozisyonu vizyon eksikli\u011fiyle adeta heba ediyor ve her iki eksen i\u00e7in de \u00f6nce pazar sonra koridor oluyor. Asl\u0131nda vizyon demi\u015fken belki de sorun enerjide de\u011fil daha derinde, k\u00f6pr\u00fc olmaktan \u00f6v\u00fcnen bir zihniyettedir kim bilir! Tarihte Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n edindi\u011fi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 bir tepki olarak geli\u015fen 19. y\u00fczy\u0131l Osmanl\u0131 modernle\u015fmesi tart\u0131\u015fmalar\u0131nda Bat\u0131c\u0131lar\u0131n yan\u0131nda d\u00f6nemin \u0130slamc\u0131 entelekt\u00fceli Ahmed Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n bile \u2018d\u00fcnyada tek Medeniyet vard\u0131r o da Bat\u0131\u2019d\u0131r ve biz de ona eklemlenmeliyiz\u2019 dedi\u011fi y\u0131llarda Rus d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler d\u00fcnyada Bat\u0131\u2019dan ba\u015fka medeniyetlerin oldu\u011funu ve Rusya\u2019n\u0131n da o medeniyet merkezlerinden biri oldu\u011funu iddia ediyorlard\u0131. As\u0131rlar ge\u00e7se de d\u00fc\u015f\u00fcnce ikliminde Bat\u0131 yine ayn\u0131 Bat\u0131, Rusya yine ayn\u0131 Rusya ve maalesef T\u00fcrkiye yine ayn\u0131 T\u00fcrkiye. Genel zihin ikliminde kendisini merkez de\u011fil k\u00f6pr\u00fc olarak g\u00f6rmenin enerjiye yans\u0131mas\u0131 da herhalde \u2018hub\u2019 olmak de\u011fil hap\u0131 yutmak, pardon merkez de\u011fil koridor olmak \u015feklinde tezah\u00fcr ediyor. Nihayetinde bize de enerji politikalar\u0131m\u0131z\u0131 tan\u0131mlarken bu seviyede d\u00fc\u015f\u00fcnen enerji \u00e7aps\u0131zlar\u0131na ba\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlatmak d\u00fc\u015f\u00fcyor: Sana koridor olamazs\u0131n demedik enerjide merkez olamazs\u0131n dedik!<\/p>\n

Dr.Volkan \u00d6zdemir \/\u00a0Eppen<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language. TANAP do\u011fal gaz boru hatt\u0131n\u0131n temelinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 17 Mart 2015 tarihinde T\u00fcrkiye\u2019nin uluslararas\u0131 enerji denkleminde \u00e7ok \u00f6nemli bir yer edindi\u011fi, hatta gazda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37713,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[46,53],"tags":[531,7947,63,774,67,1009,2698,165,750,6731,11311,1282,6425,2297,3309,904,20076,22151],"views":2368,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37712"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37712"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37714,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37712\/revisions\/37714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}