{"id":32938,"date":"2014-10-29T19:29:50","date_gmt":"2014-10-29T16:29:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=32938"},"modified":"2014-10-29T19:30:05","modified_gmt":"2014-10-29T16:30:05","slug":"makale-patatesle-dunyayi-aydinlatmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/makale-patatesle-dunyayi-aydinlatmak\/","title":{"rendered":"(Turkish) Makale: Patatesle D\u00fcnyay\u0131 Ayd\u0131nlatmak"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

Patatesinizi nas\u0131l seversiniz? Ha\u015flanm\u0131\u015f, k\u0131zarm\u0131\u015f, ezme\u2026 Baz\u0131lar\u0131 ise patatesin \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an\u0131n\u0131 tercih ediyor.<\/strong><\/p>\n

Kud\u00fcs \u0130brani \u00dcniversitesi\u2019nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Haim Rabinowitch ve arkada\u015flar\u0131 birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r patatesten elektrik \u00fcretme projesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/span> Patatese basit bir metal d\u00fczenek ve ampul takarak elektrikten yoksun k\u00f6yleri bu yolla ayd\u0131nlatmay\u0131 hedefliyorlar. Rabinowitch, bir tek patatesin bir oday\u0131 40 g\u00fcn ayd\u0131nlatacak kadar elektrik \u00fcretebilece\u011fini s\u00f6\"makale-patatesle-dunyayi-aydinlatmak\"<\/a>yl\u00fcyor.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce baz\u0131lar\u0131na sa\u00e7ma gelse de, asl\u0131nda bilimsel temellere dayan\u0131yor. Fakat Rabinowitch ve ekibinin de ke\u015ffetti\u011fi gibi bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi hayata ge\u00e7irmek g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha zor.<\/p>\n

Organik bir maddeden pil yapmak i\u00e7in iki metal par\u00e7as\u0131 gerekiyor. \u00c7inko gibi bir metal negatif y\u00fckl\u00fc elektrot, yani anot, bak\u0131r gibi bir metal de pozitif elektrot, yani katot olarak kullan\u0131labilir. Patatesin i\u00e7indeki asit, \u00e7inko ve bak\u0131r ile kimyasal tepkimeye neden oluyor ve elektronlar bir metalden di\u011ferine do\u011fru akarken enerji meydana geliyor.<\/p>\n

S\u00fcper patatesler<\/h2>\n

Okullarda elektrik ak\u0131m\u0131yla ilgili fizik derslerinde genellikle patates kullan\u0131l\u0131r. Fakat bug\u00fcne kadar kimse patatesi enerji kayna\u011f\u0131 olarak incelememi\u015f. 2010\u2019da Rabinowitch, California \u00dcniversitesi\u2019nden ba\u015fka bir ekiple birlikte bu fikri denemeye karar vermi\u015f. Yine daha fazla enerji i\u00e7in patatesi d\u00f6rt-be\u015f dilime ay\u0131r\u0131p aralar\u0131na bak\u0131r ve \u00e7inko metal tabakalar\u0131 koyarak bir devre olu\u015fturmu\u015flar.<\/p>\n

\u00d6nce patatesi sekiz dakika kaynatarak i\u00e7indeki organik maddenin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131, b\u00f6ylece direncin azalmas\u0131yla elektronlar\u0131n daha serbest hareket etmesini ve daha \u00e7ok enerji \u00fcretilmesini sa\u011flam\u0131\u015flar.<\/p>\n

Rabinowitch bundan d\u00fc\u015f\u00fck voltajl\u0131 enerji \u00fcretildi\u011fini, \u201cfakat elektrik olmayan b\u00f6lgelerde ayd\u0131nlatma ve cep telefonu ya da ba\u015fka bir elektrikli cihaz\u0131 \u015farj etmede kullan\u0131labilece\u011fini\u201d belirtiyor.<\/p>\n

Bu elektri\u011fin maliyeti kilovat saat ba\u015f\u0131na 9 dolar civar\u0131nda; yani normal bir pilden 50 kat daha ucuz. Geri kalm\u0131\u015f b\u00f6lgelerde ayd\u0131nlatma amac\u0131yla kullan\u0131lan gazya\u011f\u0131ndan ise alt\u0131 kat ucuz oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

Peki neden patates h\u00e2l\u00e2 bu ama\u00e7la kullan\u0131lm\u0131yor?<\/p>\n

Besin kayna\u011f\u0131<\/h2>\n

Patates besin kayna\u011f\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. 2010 y\u0131l\u0131nda 324 milyon tondan fazla patates \u00fcretildi. 130 \u00fclkede tah\u0131l d\u0131\u015f\u0131ndaki g\u0131dalar i\u00e7inde en \u00e7ok t\u00fcketilen \u00fcr\u00fcn ve milyarlarca insan a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015fl\u0131ca karbonhidrat kayna\u011f\u0131. Ucuz ve \u00e7abuk bozulmayan bir \u00fcr\u00fcn.<\/p>\n

D\u00fcnyada 1,2 milyar insan elektriksiz ya\u015f\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar patatesin \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilece\u011fini ve politikac\u0131lar\u0131n ve kurulu\u015flar\u0131n ilgi g\u00f6sterece\u011fini sand\u0131. Fakat deneylerin \u00fczerinden \u00fc\u00e7 y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen patates enerjisi neden beklenen ilgiyi g\u00f6rmedi? Rabinowitch bunun nedenini \u201chaberleri yok\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klasa da, as\u0131l neden biraz daha karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Birincisi, enerji amac\u0131yla bir g\u0131da \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131. Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019nden Olivier Dubois, bu ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131mda g\u0131da stokunun azalmas\u0131 ya da \u00e7ift\u00e7ilerle rekabet durumunun olu\u015fmamas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. \u201c\u00d6nce \u015fu soruyu sormal\u0131y\u0131z: Yeteri kadar yiyecek patates var m\u0131? Sonra, patates sat\u0131\u015f\u0131ndan ge\u00e7imini sa\u011flayan \u00e7ift\u00e7ilerle rekabet durumuna d\u00fc\u015f\u00fcyor muyuz? Bu iki konuda sorun yoksa ve elde hala patates varsa o zaman bu i\u015f olabilir.\u201d<\/p>\n

Baz\u0131 uzmanlar, sat\u0131lamay\u0131p elde kalan patateslerin enerji amac\u0131yla kullan\u0131labilece\u011fini belirtiyor. \u00d6rne\u011fin Kenya\u2019da \u00fcretilen 10 milyon ton patatesin y\u00fczde 10-20\u2019si pazara ula\u015fam\u0131yor ya da k\u00f6t\u00fc depolama ko\u015fullar\u0131 nedeniyle heba oluyor.<\/p>\n

Patates pilin zay\u0131fl\u0131klar\u0131<\/h2>\n

Fakat baz\u0131 \u00fclkelerde yerel \u00fcretilen patateslerin pahal\u0131 ve az olmas\u0131 baz\u0131 bilim insanlar\u0131n\u0131 ba\u015fka \u00fcr\u00fcnlerden enerji elde etmeye y\u00f6neltti. Sri Lanka\u2019da KD Jayasuriya adl\u0131 fizik\u00e7i, elektrik enerjisi \u00fcretiminde bir t\u00fcr muz k\u00f6k\u00fc kullan\u0131yor. K\u00f6k\u00fc kaynatt\u0131ktan sonra do\u011frayarak enerji \u00fcreten ekip, bir ampul\u00fc 500 saat boyunca ayd\u0131nlatacak elektrik \u00fcretmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Patatesten enerji \u00fcretme fikrine yeterince s\u0131cak bak\u0131lm\u0131yor. Massachusetts \u00dcniversitesi\u2019nden Derek Lovley bu projeye ilgisizli\u011fin nedenini \u015funa ba\u011fl\u0131yor: \u201cBu enerji asl\u0131nda \u00e7inkonun a\u015f\u0131nmas\u0131 yoluyla elde ediliyor. Yani zaman i\u00e7inde patates ya da muzu da yeniledi\u011finiz gibi \u00e7inkoyu da yenilemek gerekiyor,.\u201d<\/p>\n

Asl\u0131nda \u00e7inko geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ucuz bir maden. Sri Lankal\u0131 bilim adam\u0131 \u00e7inkonun yine de gaz ya\u011f\u0131ndan daha az maliyetli olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ayr\u0131ca magnezyum ve demir gibi madenler de ayn\u0131 ama\u00e7la kullan\u0131labilir.<\/p>\n

Haberin Devam\u0131 i\u00e7in t\u0131klay\u0131n\u0131z>>><\/a><\/p>\n

Kaynak: BBC<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.Patatesinizi nas\u0131l seversiniz? Ha\u015flanm\u0131\u015f, k\u0131zarm\u0131\u015f, ezme\u2026 Baz\u0131lar\u0131 ise patatesin \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an\u0131n\u0131 tercih ediyor. Kud\u00fcs \u0130brani \u00dcniversitesi\u2019nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Haim Rabinowitch ve arkada\u015flar\u0131 birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32939,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[53],"tags":[63,67,1009,165,19192,19193,19194,19195],"views":1531,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32938"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32938"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32940,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32938\/revisions\/32940"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32939"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}