{"id":161474,"date":"2022-10-22T19:12:01","date_gmt":"2022-10-22T16:12:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=161474"},"modified":"2022-10-22T19:21:14","modified_gmt":"2022-10-22T16:21:14","slug":"cocuklarimizin-internet-ortaminda-karsilasabilecegi-7-risk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/cocuklarimizin-internet-ortaminda-karsilasabilecegi-7-risk\/","title":{"rendered":"(Turkish) \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n \u0130nternet Ortam\u0131nda Kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi 7 Risk"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

<\/p>\n

\u00c7ocuklara sorun ya\u015famamalar\u0131 i\u00e7in evde, okulda ve d\u0131\u015far\u0131da nas\u0131l davranmalar\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011fretiriz. Yeni d\u00fcnya d\u00fczeni, gen\u00e7 neslin online tehlikelerden korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olarak dijital hijyenlerine de \u00f6zen g\u00f6stermemizi gerektiriyor.<\/h2>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00e7ocuklar\u0131 \u201cekran nesli\u201d, \u201cdijital jenerasyon\u201d ve \u201cdijital yerli\u201d<\/strong> gibi bir\u00e7ok isimle an\u0131l\u0131yor. T\u00fcm bu isimlerin ortak noktas\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n hayatlar\u0131<\/strong> ile bilgi teknolojisi<\/strong> aras\u0131ndaki ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ba\u011fd\u0131r.<\/p>\n

\"\"

Novakid \/ E\u011fitimsel \u0130\u00e7erik M\u00fcd\u00fcr\u00fc – Adrienne Landry<\/p><\/div>\n

Bilgisayarla\u015fma \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda internet a\u011f\u0131 esas olarak e\u011flence ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu, \u015fimdi ise \u00e7ocuklar dijital ortamdan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli e\u011fitim f\u0131rsatlar\u0131na ula\u015fabiliyor. Geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z pandemi d\u00f6nemi, EdTech (E\u011fitim Teknolojisi) sekt\u00f6r\u00fc<\/strong> i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir itici g\u00fc\u00e7<\/strong> oldu. \u0130nternet, hayat\u0131m\u0131z\u0131n hemen hemen yer k\u0131sm\u0131na etki ediyor. Bu sebeple, evdeki ve ki\u015fisel cihazlar\u0131m\u0131zdaki “Kapatma”<\/strong> d\u00fc\u011fmesine basmak, siber g\u00fcvenlik sorununu \u00e7\u00f6zmek<\/strong> i\u00e7in tek ba\u015f\u0131na yeterli olmuyor.<\/p>\n

Bununla birlikte, bu riskleri d\u00fc\u015f\u00fcrmemiz m\u00fcmk\u00fcn. 4-12 ya\u015f aras\u0131 \u00e7ocuklar i\u00e7in Online \u0130ngilizce dersler sunan Novakid<\/strong> okulunun E\u011fitimsel \u0130\u00e7erik M\u00fcd\u00fcr\u00fc<\/em> Adrienne Landry<\/strong> ile birlikte, bir \u00e7ocu\u011fun internet ortam\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi tehlikeleri<\/strong> ve bunlarla ilgili neler yapabilece\u011fimizi<\/strong> inceledik.<\/p>\n

\u0130\u015fte dikkat edilmesi gereken hususlar:<\/span><\/p>\n

1- Siber Zorbal\u0131k<\/strong><\/h3>\n

Modern \u00e7a\u011fdaki \u00e7ocuklar\u0131n<\/strong> yakla\u015f\u0131k %35<\/strong>‘i siber zorbal\u0131kla<\/strong> kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yor. Bazen bu, sadece bir \u015faka olarak ba\u015fl\u0131yor ve sonras\u0131nda ise ciddi bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. \u00c7ocu\u011fun kendisine olan sayg\u0131s\u0131 azal\u0131yor ve anne babalar, sadece \u00e7ocuk i\u00e7ine kapand\u0131\u011f\u0131nda, ruh hali de\u011fi\u015fiklikleri<\/strong> ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ocuk m\u0131zm\u0131z veya sinirli davrand\u0131\u011f\u0131nda bir sorun oldu\u011funu fark edebiliyorlar.<\/p>\n

Bu gibi durumlar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in, internete y\u00fcklenen her \u015feyin sonsuza dek orada kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ocu\u011fa anlatmak gerekir. Bir foto\u011fraf ya da video payla\u015f\u0131rken iki kez d\u00fc\u015f\u00fcnmeliler ve internette kendileri ile ilgili \u00e7ok fazla \u015fey payla\u015fmamal\u0131lar. Her \u015fey arkada\u015flar i\u00e7in \u00e7ekilen komik bir videonun viral \"\"olmas\u0131na<\/strong> bakar. Bir sabah kalkt\u0131\u011f\u0131nda \u00fcnl\u00fc oluverir ve herkes internette onunla ilgili konu\u015fuyor olur. Ama herkes bu tarz bir heyecan\u0131 ger\u00e7ekten ya\u015famak istiyor mu?<\/strong><\/p>\n

Sinirli ya da \u00fczg\u00fcnken asla internette payla\u015f\u0131m yapmamas\u0131 ya da mesajlara yan\u0131t vermemesi gerekti\u011fini \u00e7ocu\u011funuza anlatmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ani duygusal tepki hi\u00e7bir zaman hi\u00e7bir sorunu \u00e7\u00f6zemez. Aksine, genelde i\u015fleri daha da k\u00f6t\u00fc hale getirir.<\/p>\n

2- Sak\u0131ncal\u0131 \u0130\u00e7erikler<\/strong><\/h3>\n

Bu, bir\u00e7ok \u00e7ocu\u011fun en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorun<\/strong> olabilir. \u00c7ocuklar bazen istemeden veya meraktan \u015fiddet, ahlaka ayk\u0131r\u0131 eylemler ve bunlara benzer di\u011fer \u015feylerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini g\u00f6rebilirler. E\u011fer bu sorunu konu\u015farak \u00e7\u00f6zemiyorsan\u0131z dijital<\/strong> alan\u0131 nas\u0131l filtreleyece\u011finizi<\/strong> \u00f6\u011frenmelisiniz. Modern ak\u0131ll\u0131 telefonlarda ve tabletlerde genelde \u00e7ocu\u011funuzun yeti\u015fkin i\u00e7eri\u011fine eri\u015fimini s\u0131n\u0131rlayan “ebeveyn denetimi”<\/strong> i\u015flevi yer al\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, bilinen bir\u00e7ok uygulaman\u0131n \u00e7ocu\u011fun, ya\u015f\u0131na uygun olmayan i\u00e7eriklere<\/strong> eri\u015fimini denetleyen ayarlar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

3- Siber Su\u00e7lulara Bilgi S\u0131zd\u0131rma\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\u00c7ocu\u011funuzun ne\u015feyle evinin d\u0131\u015f\u0131ndaki foto\u011fraf\u0131n\u0131 ve konumunu internette payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal edin. Alt\u0131na da anne ve babas\u0131n\u0131n o g\u00fcn evde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazs\u0131n\u2026 Payla\u015f\u0131lan bu tarz “ipu\u00e7lar\u0131”, ki\u015fisel sayfan\u0131n siber su\u00e7lular\u0131n istihbarat silah\u0131 h\u00e2line gelmesine neden olur.\u00a0Bu g\u00f6nderiye bakarak \u00e7ocu\u011fun nerede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangi yollar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Kendini bu kadar \u00e7ok if\u015fa etmek, h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan \u00e7ocuk ka\u00e7\u0131rmaya kadar \u00e7ok farkl\u0131 sonu\u00e7lara neden olabilir. Sakince \u00e7ocu\u011funuza internette bilgi payla\u015f\u0131rken \u00e7ok dikkatli olmas\u0131 gerekti\u011fini anlat\u0131n. M\u00fcmk\u00fcnse hesab\u0131n\u0131 gizli yap\u0131n ve takip\u00e7ilerini kontrol edin. Ayr\u0131ca\u2026 \u00d6zel i\u00e7erikler payla\u015f\u0131rken de ayn\u0131 \u015fekilde dikkatli olun.<\/p>\n

4- E-doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k<\/strong><\/h3>\n

Bu doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k t\u00fcr\u00fcnde kullan\u0131c\u0131n\u0131n \u015fifreleri ve \u00f6zel verileri ele ge\u00e7irilir.\u00a0Maalesef bu tuza\u011fa genelde deneyimsiz internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 olan \u00e7ocuklar d\u00fc\u015fer. \u00c7ocu\u011funuza, \u00f6zellikle de beklemedikleri e-posta ve mesajlarla g\u00f6nderilen linklere t\u0131klamamalar\u0131 gerekti\u011fini anlat\u0131n. Hatta s\u00f6zde bir arkada\u015f\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi bir postada \u015fifresini yazmas\u0131 bile istenebilir. Bu durumda \u00e7ocuk ortada bir sorun oldu\u011funu anlamal\u0131 ve anne ya da babas\u0131na haber vermelidir (tabii antivir\u00fcs yaz\u0131l\u0131m\u0131 da daima etkin olmal\u0131d\u0131r).<\/p>\n

5- Sahte Ki\u015filik<\/strong><\/h3>\n

\u0130ngilizcede “Catfishing” olarak bilinen bu y\u00f6ntem bir ki\u015finin ba\u015fka birisi gibi davranarak kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kand\u0131rma\u0131n\u0131 ifade eder. E\u011fer bu ba\u011flamda yap\u0131lan eylemlerin amac\u0131 re\u015fit olmayan bir ki\u015fiyi kand\u0131rarak bulu\u015fmaya ikna etmek ise buna “Siber istismar” (Cyber Grooming) da denir.<\/p>\n

\u00c7ocuklar\u0131n %43<\/a>‘\u00fc internette tan\u0131mad\u0131klar\u0131 ki\u015filerle sohbet ediyor. Peki, ekran\u0131n di\u011fer taraf\u0131ndaki ki\u015fi kim? Ayn\u0131 ya\u015ftaki bir arkada\u015f ya da su\u00e7a meyilli bir yeti\u015fkin\u2026<\/p>\n

Yap\u0131lan birka\u00e7 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, \u00e7ocuklar bir saat konu\u015ftuktan sonra kar\u015f\u0131 taraftaki ki\u015fiye o kadar \u00e7ok g\u00fcveniyor ki anne ve babalar\u0131ndan gizli \u015fekilde bulu\u015fmaya ikna oluyorlar. Ayr\u0131ca su\u00e7lular bir \u00e7ocuktan “sadece e\u011flenmek maksad\u0131yla” mahrem foto\u011fraflar\u0131n\u0131 isteyip ard\u0131ndan “Bize \u015fu paray\u0131 \u00f6de, yoksa bunu ailene ve arkada\u015flar\u0131na g\u00f6steririz” diyerek ona \u015fantaj da yapabiliyorlar.<\/p>\n

Burada \u00f6nemli olan \u015fey, \u00e7ocu\u011funuzla aran\u0131zda g\u00fcven ili\u015fkisini kurarak “gizli arkada\u015flar” edinmesine engel olmak ve daima edindi\u011fi “yeni arkada\u015flardan” size bahsetmesini sa\u011flamak.<\/p>\n

6- Zoom Bombing<\/strong><\/h3>\n

\u00c7o\u011fumuz, pandemi d\u00f6neminde uzaktan \u00f6\u011frenim konusunda ustala\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir canl\u0131 dersin ortas\u0131nda bir anda uygunsuz i\u00e7eriklerin g\u00f6sterildi\u011fini hat\u0131rlar\u0131z. Bu hacker sabotaj\u0131n\u0131n failleri hi\u00e7bir ceza almadan pa\u00e7ay\u0131 kurtard\u0131. Bu tarz eylemlere Zoom program\u0131n\u0131n ad\u0131ndan dolay\u0131 Zoom Bombing, yani Zoom Bombard\u0131man\u0131 denilmektedir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde online \u00f6\u011frenim yeni bir seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu tarz aksilikler git gide daha az ya\u015fan\u0131yor. Bununla birlikte, \u00e7ocu\u011funuzun ders esnas\u0131nda uygunsuz \u015feyler g\u00f6rmeyece\u011finden emin olmak i\u00e7in, bilinen e\u011fitim platformlar\u0131n\u0131 kullanman\u0131z yarar\u0131n\u0131za olacakt\u0131r. Online okullar\u0131n ayr\u0131ca g\u00fcvenilir veri \u015fifreleme sistemleri de olmal\u0131d\u0131r. Platformun gizlilik politikas\u0131n\u0131 dikkatlice okuyun. \u00d6\u011frencilerin ve velilerinin gizli verileri koruma alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Son olarak, haks\u0131z avantaj sa\u011flamaya kar\u015f\u0131 korunakl\u0131 bir derecelendirme sistemi<\/strong> olan, ciddi e\u011fitim platformlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z, \u00fcst seviye uzmanm\u0131\u015f gibi davranan sahtekar \u00f6\u011fretmenlerle kar\u015f\u0131la\u015fma riskini ortadan kald\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n

7- Binge Watching<\/strong><\/h3>\n

Bir dizinin<\/strong> veya program\u0131n b\u00f6l\u00fcmleri<\/strong>nin art arda<\/strong> ve k\u0131sa zaman i\u00e7inde izlenmesi<\/strong>ne Binge Watching, yani Seri \u0130zleme<\/strong> denir. Bunu yapan baz\u0131 yeti\u015fkinler bir sonraki g\u00fcn i\u015fe k\u0131zarm\u0131\u015f g\u00f6zlerle gitmek zorunda kal\u0131r. Uyku eksikli\u011finin sinir sistemine<\/strong> ve g\u00f6zlere verdi\u011fi zarardan<\/strong> bihaber olan \u00e7ocuklardan bahsetmeye gerek bile yok. Ekran s\u00fcresini takip eden uygulamalar, gecenin bir vakti uyan\u0131p \u00e7ocu\u011funuzun ger\u00e7ekten uyuyup uyumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etme zorunlulu\u011fundan kurtulman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00c7ocu\u011funuzun cihazla ge\u00e7irece\u011fi zaman\u0131 s\u0131n\u0131rlaman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Ayn\u0131 zamanda, \u00f6rne\u011fin gece<\/strong> boyunca baz\u0131 uygulamalara eri\u015fimi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakman\u0131z<\/strong> da m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language. \u00c7ocuklara sorun ya\u015famamalar\u0131 i\u00e7in evde, okulda ve d\u0131\u015far\u0131da nas\u0131l davranmalar\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011fretiriz. Yeni d\u00fcnya d\u00fczeni, gen\u00e7 neslin online tehlikelerden korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":161477,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[53,157],"tags":[105692,105690,105691,16303],"views":54,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161474"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=161474"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":161475,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161474\/revisions\/161475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/161477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=161474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=161474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=161474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}