{"id":14117,"date":"2013-08-18T01:17:58","date_gmt":"2013-08-17T22:17:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=14117"},"modified":"2013-08-18T01:17:58","modified_gmt":"2013-08-17T22:17:58","slug":"akturk-dogalgazda-vakit-kaybettik-hizli-davranalim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/akturk-dogalgazda-vakit-kaybettik-hizli-davranalim\/","title":{"rendered":"(Turkish) Akt\u00fcrk: Do\u011falgazda Vakit Kaybettik, H\u0131zl\u0131 Davranal\u0131m"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

Naturgaz Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Ali Arif Akt\u00fcrk, do\u011falgazda pazaryeri olu\u015fumunun, do\u011falgaz hub`\u0131 haline gelmenin stratejik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. “Fazla zaman kaybettik” diyen Akt\u00fcrk, T\u00fcrkiye`nin bu kayb\u0131 telafi etmek i\u00e7in h\u0131zl\u0131 hareket etmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/strong><\/p>\n

Enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 isimlerden biri. T\u00fcrkiye do\u011falgaz pazar\u0131nda 23 y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbeye sahip. Halen bir do\u011falgaz \u015firketinin genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, y\u00f6netim kurulu \u00fcyeli\u011fini ve iki do\u011falgaz da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketinin de y\u00f6netim kurulu \u00fcyeli\u011fini yapan, PETFORM`un da y\u00f6netiminde g\u00f6rev al\u0131yor. Ali Arif Akt\u00fcrk, D\u00dcNYA Gazetesi`nde Mehmet KARA`ya konu\u015ftu.<\/p>\n

DO\u011eALGAZDA SERBESTLE\u015eME GEC\u0130KT\u0130<\/strong>
\nAli Arif Akt\u00fcrk, T\u00fcrkiye`de 2001 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u00e7\u0131kar\u0131lan yasalarla hem elektrikte, hem do\u011falgazda piyasa faaliyetini esas alan bir anlay\u0131\u015fa do\u011fru ad\u0131m at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak gaz\u0131n durumunun elektrikten biraz farkl\u0131 geli\u015fti\u011fini s\u00f6yledi. Elektrikte \u00e7ok say\u0131da tedarik\u00e7i bulunurken do\u011falgazda bunun k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131n\u0131n rekabet\u00e7i bir piyasa olu\u015fumunu engelledi\u011fini ifade eden Akt\u00fcrk, “Asl\u0131nda Avrupa\u2019ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda gaz piyasalar\u0131 elektrikten \u00f6nce serbestle\u015firken bizde tam tersi oldu. Gazda serbestle\u015fme bu kadar rahat olmad\u0131” dedi.<\/p>\n

T\u00dcM D\u00dcNYADA REKABET STRATEJ\u0130S\u0130<\/strong>
\nDo\u011falgaz ve elektrik piyasalar\u0131ndaki serbestle\u015fme ve rekabet\u00e7i pazar yaratma stratejilerinin sadece T\u00fcrkiye\u2019yi de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkiledi\u011fini anlatan Akt\u00fcrk \u015f\u00f6yle dedi:
\n“Bug\u00fcn i\u00e7in ABD do\u011falgaz piyasas\u0131 tam bir liberal devrim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm medyada tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu shale gaz mucizesi ya da ucuz gaz mucizesi asl\u0131nda ABD\u2019deki liberal bir do\u011falgaz pazar\u0131 mucizesidir. ABD`de bug\u00fcn i\u00e7in do\u011falgaz\u0131n ucuzlu\u011fundan ve arz fazlas\u0131n\u0131n LNG olarak pahal\u0131 Uzakdo\u011fu piyasalar\u0131na ihrac\u0131ndan bahsediliyor. Avrupa\u2019da \u0130ngiltere ger\u00e7ekten geli\u015fmi\u015f, gaz\u0131n gazla rekabet edebildi\u011fi bir do\u011falgaz piyasas\u0131d\u0131r. K\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131nda ise 1998 de ilk do\u011falgaz direktifiyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 rekabet\u00e7i pazara ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini 2008 y\u0131l\u0131 sonras\u0131nda bir\u00e7ok \u00fclkede az ya da \u00e7ok tesis edebildi\u011fini g\u00f6rebiliyoruz. Yani Bel\u00e7ika\u2019da, Almanya\u2019da, Fransa\u2019da, Hollanda\u2019da, \u0130spanya\u2019da, \u0130talya\u2019da hatta Romanya\u2019da fiyatlar\u0131n arz-talep dengesinde \u015fekillendi\u011fi bir pazar olu\u015ftu gibi.”<\/p>\n

T\u00dcRK\u0130YE NEDEN YAVA\u015e \u0130LERLED\u0130?<\/strong>
\nT\u00fcrkiye`de enerjideki liberalizasyon s\u00fcrecinin Avrupa`ya paralel ilerlemeyi\u015fini birka\u00e7 nedene ba\u011flayan Akt\u00fcrk, bunlar\u0131 \u015fu c\u00fcmlelerle dile getirdi:
\n“Birincisi T\u00fcrkiye, \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fen bir gaz pazar\u0131na sahipti. Avrupa gibi oturmu\u015f, altyap\u0131s\u0131 tamamlanm\u0131\u015f bir gaz pazar\u0131 yoktu. Rekabet\u00e7i bir pazara ge\u00e7ebilmek i\u00e7in altyap\u0131n\u0131n da haz\u0131r olmas\u0131 gerekir. \u0130kincisi de arz \u00e7e\u015fitli\u011fi imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, Rus gaz\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k… Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden de T\u00fcrkiye, geli\u015fmekte olan bir \u00fclke. Yani, pazardaki fiyat dalgalanmalar\u0131na \u00e7ok hassas bir ekonomiye sahipti. Stabil bir fiyat dengesine ihtiyac\u0131 vard\u0131. Bu y\u00fczden siyasi irade biraz da ekonomi akt\u00f6rlerinin ve t\u00fcketicinin bu fiyat hareketlerinden etkilenmemesi i\u00e7in gaz pazar\u0131n\u0131n h\u0131zla serbestle\u015fmesine izin vermedi. Bunu zamana yayd\u0131. Bilin\u00e7li ve kontroll\u00fc \u015fekilde serbestle\u015fmeyi \u00f6ng\u00f6rd\u00fc…”<\/p>\n

GER\u0130 D\u00d6N\u00dc\u015eS\u00dcZ B\u0130R YOL<\/strong>
\nNaturgaz Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ali Arif Akt\u00fcrk, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin de serbest bir do\u011falgaz piyasas\u0131ndan geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131, olmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. Akt\u00fcrk, uzun vadede toplumsal \u00e7\u0131karlar\u0131n da bu y\u00f6nde oldu\u011funu savundu. T\u00fcrkiye`de \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn 2005 y\u0131l\u0131ndan beri do\u011falgaz da\u011f\u0131t\u0131m faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc hat\u0131rlatan Akt\u00fcrk,”Da\u011f\u0131t\u0131m kamu hizmeti ama EPDK ihaleleriyle 60`\u0131n \u00fczerinde \u015fehirde da\u011f\u0131t\u0131m faaliyeti \u00f6zel sekt\u00f6r marifetiyle yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131” dedi.<\/p>\n

\u00d6ZEL SEKT\u00d6R B\u00dcY\u00dcK R\u0130SKLER ALDI<\/strong>
\n\u0130haleleri alan \u015firketlerin bu alana ciddi riskler alarak girdiklerini anlatan Ali Arif Akt\u00fcrk, “Biraz da \u00fclkenin gelece\u011fine g\u00fcvenle hareket edip ihaleleri ald\u0131lar” diye konu\u015ftu. Akt\u00fcrk, ilk y\u0131llarda \u00e7ok k\u00e2r g\u00f6zetmeden, uzun vadeli kredi imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 da kullanarak yat\u0131r\u0131mlar yapan bu \u015firketlerin \u015fartnamelere g\u00f6re 8 sene boyunca tek bir tarife \u00fczerinden sat\u0131\u015f yapmalar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatt\u0131. Bu s\u00fcrenin sonunda kendilerini tatmin edecek tarife yap\u0131s\u0131 beklentileriyle yola devam eden ve 8 y\u0131l\u0131 dolan \u015firketlerin gaz sat\u0131\u015f tarifesinin EPDK taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini hat\u0131rlatan Akt\u00fcrk, “Fakat bu tarifeler belirlenirken risk parametrelerinde eksiklikler var” dedi.<\/p>\n

R\u0130SKLER, GAZ TAR\u0130FELER\u0130NE YANSIMIYOR<\/strong>
\nGaz tarifelerinde pek \u00e7ok parametrenin dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan Akt\u00fcrk, ancak perakende faaliyetlerden kaynaklanan risklerin dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Elektrik da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131m faaliyetleri i\u00e7in ayr\u0131 bir tarife, perakende faaliyetleri i\u00e7in ayr\u0131 bir tarife varken, do\u011falgaz da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda bunun olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Akt\u00fcrk \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\n“Da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketlerinin perakende faaliyetlerinden dolay\u0131 alm\u0131\u015f olduklar\u0131 ciddi riskler var. Bunlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 yok. Ancak piyasada edinilen izlenim, da\u011f\u0131t\u0131m faaliyetleri risklerinin tarifelere tam yans\u0131t\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Asl\u0131nda bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 var.”<\/p>\n

Do\u011falgaz da\u011f\u0131t\u0131m faaliyetindeki risklerin birka\u00e7 boyutu oldu\u011funu ifade eden Ali Arif Akt\u00fcrk, evsel t\u00fcketimde, t\u00fcketim d\u00f6nemi 4-5 ay olmas\u0131na ra\u011fmen tedarik\u00e7ilerin kontratlar\u0131n\u0131n 365 g\u00fcn yani 12 ay oldu\u011funu vurgulad\u0131. Akt\u00fcrk \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:
\n“Siz k\u0131\u015f\u0131n artan t\u00fcketimi, puant\u0131 bir yerden kar\u015f\u0131larken yaz\u0131n da t\u00fcketilmeyen gaz\u0131 bir yerlere satmak zorundas\u0131n\u0131z. Bunun bir maliyeti var. Buna esnekli\u011fin fiyatlanmas\u0131 deniyor. K\u0131\u015f\u0131n yer alt\u0131 deposu kullanacaks\u0131n\u0131z maliyet, spottan gaz alacaks\u0131n\u0131z maliyet. Bunlar\u0131n fiyata, t\u00fcketene yans\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Yaz\u0131n t\u00fcketemedi\u011finiz gaza yaz cezas\u0131 \u00f6deyeceksiniz maliyet, take-or-pay\u2019iniz yani asgari al\u0131m taahh\u00fcd\u00fcn\u00fcz var maliyet. D\u00fczenlenen bir pazarda altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131yorsunuz ama tarifeniz sizin d\u0131\u015f\u0131n\u0131zda bir d\u00fczenleyici otorite taraf\u0131ndan belirleniyor. Yani reg\u00fclasyon riski s\u00f6z konusu.”<\/p>\n

YABANCILAR NEDEN GAZ DA\u011eITIMINA G\u0130RMED\u0130?<\/strong>
\nBu de\u011ferlendirmeleri \u00fczerine Mehmet Kara`n\u0131n y\u00f6neltti\u011fi “Ama ihaleye girerken bunlar bilinmiyor mu?” sorusuna Naturgaz Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ali Arif Akt\u00fcrk \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verdi:
\n“Tamam, siz (\u00fclke riskini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alman\u0131z gerekirdi) diyebilirsiniz ama b\u00f6yle bakmamal\u0131s\u0131n\u0131z. Yerli yat\u0131r\u0131mc\u0131 i\u00e7in \u00fclke riski olmasa da yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 i\u00e7in \u00fclke riski tabii ki \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Bu nedenle de yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 do\u011falgaz da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na gelmedi. Neden? \u00dclke ve reg\u00fclasyon riskini alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in… \u00d6rne\u011fin perakende sat\u0131\u015f faaliyeti var. T\u00fcm\u00fcyle ticari risk var. Tahsilat riski, tedarik riski, faturan\u0131n okunmas\u0131 riski falan… Elektrik da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda perakende sat\u0131\u015fa y\u00fczde \"\"<\/a>3.5`lik bir k\u00e2r marj\u0131 d\u00fczenlenirken, do\u011falgazda bu yok. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011falgazda t\u00fcm bu y\u00fck, da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketlerinin \u00fczerinde. Bunlar da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda do\u011falgazda da\u011f\u0131t\u0131ma yat\u0131r\u0131m yapanlar hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131lar…”<\/p>\n

\u0130THALATA SINIR GET\u0130R\u0130LD\u0130<\/strong>
\nGaz tedarikinin, serbestle\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli hususlardan biri oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Akt\u00fcrk “\u00c7\u00fcnk\u00fc” dedi ve devam etti:
\n“Serbestle\u015fmenin en \u00f6nemli konusu emtian\u0131n, yani do\u011falgaz\u0131n rekabet\u00e7i ve serbest bir \u015fekilde t\u00fcketicilere sunulmas\u0131. T\u00fcrkiye, 2001 y\u0131l\u0131nda BOTA\u015e kontratlar\u0131nda arz fazlas\u0131 endi\u015fesiyle ithalat\u0131 bir nevi s\u0131n\u0131rlad\u0131. (BOTA\u015e`\u0131n ithalat yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerden BOTA\u015e s\u00f6zle\u015fmeleri sona erene kadar kimse gaz ithalat\u0131 yapamaz. Ancak BOTA\u015e`\u0131n kontrat\u0131 bulunmayan \u00fclkelerden EPDK`n\u0131n de\u011ferlendirmesi sonucunda, gaz ithalat\u0131na izin verilebilir) dediler. Arz fazlas\u0131 olmadan zaten rekabet olmaz. Siz getirdi\u011finiz miktar\u0131n \u00fczerinde talep varsa zaten \u201cyok satars\u0131n\u0131z.”<\/p>\n

BOTA\u015e KONTRAT DEVR\u0130NDE ZORLANDI<\/strong>
\nAli Arif Akt\u00fcrk, asl\u0131nda ithalata s\u0131n\u0131rlama getiren yasayla, bir yandan da rekabeti tesis etmek i\u00e7in BOTA\u015e`\u0131n mevcut kontratlar\u0131n\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6re devrinin de \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatt\u0131. Ancak, birer ticari akit olan BOTA\u015e kontratlar\u0131n\u0131n yasayla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara devredilemeyece\u011fini belirten Akt\u00fcrk \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:
\n“Akitlerde taraflar anla\u015f\u0131rsa akit \u00e7er\u00e7evesinde her \u015feyi yapabilirler. Ama onlar\u0131n iradesi d\u0131\u015f\u0131nda yasal zorunluluk da olsa kimseye devredemezsiniz. Kald\u0131 ki bu akitlerin taraflar\u0131 yabanc\u0131 \u015firket ya da kurulu\u015flar. Maalesef yasa koyucu bunu g\u00f6z ard\u0131 ederken, BOTA\u015e`a kontratlar\u0131n\u0131 devretme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirdi.”<\/p>\n

KONTRAT DEV\u0130RLER\u0130 CANLILIK GET\u0130RD\u0130<\/strong>
\nBOTA\u015e\u2019\u0131n tedarik\u00e7ilerinin, ba\u015ftan itibaren kontrat devirlerine pek s\u0131cak bakmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Akt\u00fcrk s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:
\n“Devredilebilecek tek bir kontrat vard\u0131. O kontrat da zaten liberal bir piyasa i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. O kontrat devredildi. Bug\u00fcn BOTA\u015e`\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda san\u0131r\u0131m Malko\u00e7lar giri\u015finden do\u011falgaz getiren 7 tane daha ithalat\u00e7\u0131 var. Bu bile pazara bir canl\u0131l\u0131k getirdi.”<\/p>\n

REKABET \u0130\u00c7\u0130N T\u00dcM BAR\u0130YERLER KALKMALI<\/strong>
\n“Gaz piyasas\u0131n\u0131n rekabet\u00e7i yap\u0131ya kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki bariyerlerin t\u00fcm\u00fcyle kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor” diyen Akt\u00fcrk, “Nedir bu bariyerler ve ne yap\u0131lmal\u0131” sorusuna \u015fu cevab\u0131 verdi:
\n“Hem mevcut \u00fclkelerdeki tedarik\u00e7ilerden, hem de yeni tedarik\u00e7ilerden gaz ithalat\u0131 yapmak serbest olmal\u0131. Hatta rekabet\u00e7i bir piyasa i\u00e7in ithalat\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ihracat\u0131n da t\u00fcm\u00fcyle serbest olmas\u0131 esast\u0131r, \u015fartt\u0131r. Bir giri\u015fimci lisans \u015fartlar\u0131n\u0131 yerine getiriyorsa istedi\u011fi \u00fclkeden gaz ithal edip, istedi\u011fi \u00fclkeye de satabilmeli. Mevcut mevzuat\u0131m\u0131z buna izin vermiyor. Her bir ithalat kontrat\u0131 i\u00e7in yeni bir lisans gerekiyor. Her bir ihracat kontrat\u0131 i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusu. Halbuki dinamik bir do\u011falgaz piyasas\u0131nda bir tane ithalat, bir tane ihracat lisans\u0131yla gaz\u0131 istedi\u011finiz herhangi bir noktada ithal ya da ihra\u00e7 edebilmeniz gerekir. Bel\u00e7ika Zeebruge ve \u0130spanya`daki uygulama buna en g\u00fczel \u00f6rnektir. Mesela oraya kadar getirilmi\u015f gaz, \u00fclkeye hi\u00e7 sokulmadan, terminalde yeniden tankerlere y\u00fcklenerek daha cazip bir pazara do\u011fru y\u00f6nlendirilebiliyor. \u0130thalat da b\u00f6yle. Katar`dan da, M\u0131s\u0131r`dan da, Trinidad`dan da al\u0131m yapabiliyorlar. \u0130spanya Cezayir\u2019den gaz ithal edip Cezayir ile rekabet edebiliyor. Bunu Cezayir her ortamda dile getiriyor.”<\/p>\n

BANA GELEN GAZI, YOL \u00dcZER\u0130NDE SATAB\u0130LMEL\u0130Y\u0130M<\/strong>
\nBug\u00fcn T\u00fcrkiye`de de spot LNG i\u00e7in ayn\u0131 imkan\u0131n bulundu\u011funu ancak bunun uzun vadeli kontratlar i\u00e7in ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. “Bug\u00fcn teorik olarak ihracat imk\u00e2n\u0131m\u0131z var” diyen Akt\u00fcrk, buna \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131k getirdi:
\n“De\u011fi\u015f toku\u015f yoluyla bunu yapabilirim. \u00d6rne\u011fin Ocak ay\u0131nda 10 milyon metrek\u00fcp gaz ithalat\u0131 yap\u0131yorum, \u015eubat`taki s\u00f6zle\u015fme miktar\u0131m da ayn\u0131. Ama \u015eubat`ta diyelim Bulgaristan`da fazladan gaz ihtiyac\u0131 has\u0131l olmu\u015f, ben de diyelim ki bunun yar\u0131s\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye`ye getirmek yerine, daha k\u00e2rl\u0131 diye g\u00fczergah \u00fczerindeki Sofya`da b\u0131rakabilirim. Ya da Azerbaycan`dan getirip, Bulgaristan`a ihra\u00e7 edebilirim. Ya da LNG ithal edip bunu Bulgaristan\u2019a, Yunanistan\u2019a satabilirim. Hatta daha da \u00f6tesi, LNG\u2019yi yeniden y\u00fckleyip yaz\u0131n fiyatlar\u0131n daha y\u00fcksek seyretti\u011fi g\u00fcney yar\u0131m k\u00fcre \u00fclkelerine satabilirim.”<\/p>\n

L\u0130SANS VE S\u00d6ZLE\u015eMELERDE ESNEKL\u0130K LAZIM<\/strong>
\nAli Arif Akt\u00fcrk`\u00fcn, s\u00f6z konusu ihracat imkanlar\u0131ndan fiiliyatta neden yararlan\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 sorusuna cevab\u0131 ise \u015fu:
\n“Yasal bariyer ya da k\u0131s\u0131tlardan. Daha \u00f6nceden de dedi\u011fim gibi her bir ithalat anla\u015fmas\u0131 i\u00e7in anla\u015fmanda yaz\u0131l\u0131 y\u0131l\u0131k s\u00f6zle\u015fme miktar\u0131nda gaz ithal edebilir ya da ihra\u00e7 edebilirsin. Halbuki uzun vadeli s\u00f6zle\u015fmeler de, ya\u015fayan, dinamik s\u00f6zle\u015fmeler. Pazar dinamiklerine g\u00f6re miktar\u0131 ve \u015fartlar\u0131 esnetilebilmeli. Mevcut mevzuat yap\u0131s\u0131 buna izin vermiyor. Yasa, Bulgaristan s\u0131n\u0131r\u0131ndan ithalat i\u00e7in lisans ald\u0131ysan Mavi Ak\u0131m\u2019dan gaz ithalat\u0131 yapamazs\u0131n diyor. Yunanistan\u2019a ihracat i\u00e7in lisans ald\u0131ysan LNG ihracat\u0131 yapamazs\u0131n diyor.”<\/p>\n

ARZ-TALEP VE MAL\u0130YET BAZLI F\u0130YATLAMA<\/strong>
\nYurt i\u00e7inde serbest ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir gaz piyasas\u0131 olu\u015fumu, arz-talep ve maliyet bazl\u0131 fiyatlaman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131, esnekli\u011fin fiyatlanabildi\u011fi bir pazar yeri tesis edilmesi gerekti\u011fini vurgulayan Arif Akt\u00fcrk, \u015f\u00f6yle devam etti:
\n“Sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir pazar yerinde fiyatlar\u0131n serbest\u00e7e olu\u015fmas\u0131 esast\u0131r. Bunun i\u00e7in de fiyatlar\u0131n serbest\u00e7e olu\u015fabilece\u011fi mekanizmalar kurmak gerekir. Gaza talep belli bir d\u00f6nemde y\u00fckseldi ve gaz arz\u0131 yeterli de\u011filse fiyatlar\u0131n artmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Buna m\u00fcdahale edilmeden fiyatlar\u0131n olu\u015fmas\u0131na imkan tan\u0131nmas\u0131 laz\u0131m. \u0130lave gaz\u0131 talep eden bedelini de \u00f6demeli. Ya da bu bedel a\u011f\u0131r geliyorsa kesintiyi g\u00f6ze almal\u0131, gaz\u0131n\u0131n kesilmesinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda fayda elde edebilmeli. Alternatif yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 ile gaz\u0131n\u0131n kesilmesini optimize edebilmeli.”<\/p>\n

K\u00d6YDEK\u0130 VATANDA\u015eA HAKSIZLIK<\/strong>
\nElektri\u011fin ikamesi olmamas\u0131na ra\u011fmen gaz\u0131n ba\u015fka \u00fcr\u00fcnlerle ikame edilebilecek bir \u00fcr\u00fcn oldu\u011funu belirten Akt\u00fcrk, bu y\u00fczden do\u011falgaz kullan\u0131m\u0131n\u0131n asl\u0131nda bir konfor oldu\u011funu vurgulad\u0131. Bu konforun da bir bedeli olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan Akt\u00fcrk, “T\u00fcm d\u00fcnyada bu b\u00f6yledir. 10 bin n\u00fcfuslu bir il\u00e7ede t\u00fcketici k\u0131\u015f\u0131n 4-5 ay gaz kullanmak istiyorsa bunun da bedelini \u00f6demelidir. Sosyal adalet anlay\u0131\u015f\u0131 da bunu gerektirir. Aksi takdirde 40-50 haneli k\u00f6ydeki gaz t\u00fcketme imk\u00e2n\u0131 olmayan vatanda\u015f\u0131n da hakk\u0131 gasp edilmi\u015f olur” diye konu\u015ftu.<\/p>\n

B\u00d6LGESEL ENERJ\u0130 MERKEZ\u0130 A\u00c7ISINDAN GAZIN \u00d6NEM\u0130<\/strong>
\nAli Arif Akt\u00fcrk, do\u011falgazda bir pazaryeri olu\u015fumunun T\u00fcrkiye`nin enerjideki b\u00f6lgesel oyuncu olma stratejisi ve vizyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. “Pazaryerinin derinlik kazanmas\u0131, T\u00fcrkiye`nin avantaj\u0131nad\u0131r” diyen Akt\u00fcrk \u015f\u00f6yle devam etti:
\n“T\u00fcm d\u00fcnyadan ithal etmi\u015f oldu\u011funuz gaz\u0131 \u0130talya\u2019da Lavera\/Genova\u2019daki petrol fiyatlar\u0131na endekslemek yerine \u00fclkenizdeki pazar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yans\u0131tacak referans bir fiyata endeksleme imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fursunuz. Bunun \u00f6tesinde Do\u011fu Akdeniz`de LNG fiyatlar\u0131n\u0131 belirleyen bir referans noktas\u0131 yaratm\u0131\u015f oluruz. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye, Yunanistan, \u0130srail ve hatta \u0130talya`n\u0131n LNG fiyatlar\u0131, \u0130ngiltere`deki NBP`ye g\u00f6re belirleniyor. \u0130ngiltere ile buran\u0131n aras\u0131nda tam 3 bin 500 kilometre mesafe olmas\u0131na ra\u011fmen bu b\u00f6yle. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada likit bir pazar var. \u0130ngiltere`deki fiyatlar referans al\u0131narak T\u00fcrkiye\u2019ye LNG sat\u0131l\u0131yor. Halbuki biz burada likit bir pazar yaratm\u0131\u015f olsak, \u0130srail, Yunanistan, L\u00fcbnan hatta \u0130talya`y\u0131 da, t\u00fcm Akdeniz havzas\u0131n\u0131 da etkileyebiliriz. O nedenle do\u011falgaz pazaryeri, do\u011falgaz piyasas\u0131, do\u011falgaz hub`\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Stratejik olarak \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7ok fazla zaman kaybettik. Art\u0131k bunu telafi etmemiz gerekiyor.”<\/p>\n

T\u00dcM AKT\u00d6RLERE ROL D\u00dc\u015e\u00dcYOR<\/strong>
\nAli Arif Akt\u00fcrk, pazaryeri olu\u015fumu y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lacak ad\u0131mlar konusunda BOTA\u015e`a d\u00fc\u015fen bir rol olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu cevaplarken “BOTA\u015e\u2019a da, di\u011fer oyunculara da rol d\u00fc\u015f\u00fcyor. BOTA\u015e\u2019\u0131n fiyat olu\u015fumlar\u0131n\u0131 maliyet bazl\u0131 belirlemesi laz\u0131m. Maliyet bazl\u0131 fiyat politikas\u0131 uygulamal\u0131… E\u011fer bir alt sekt\u00f6r ya da t\u00fcketici desteklenecekse, bunun yolu vergi aparat\u0131n\u0131n etkin kullan\u0131lmas\u0131ndan ge\u00e7er. Rekabetten sorumlu t\u00fcm akt\u00f6rlere burada etkin bir rol d\u00fc\u015fmektedir” dedi.<\/p>\n

GAZDA DA MARKET MAKER LAZIM<\/strong>
\nPazaryeri olu\u015fumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan, do\u011falgazda ithalat ve ihracat\u0131n t\u00fcm\u00fcyle serbest b\u0131rak\u0131labilmesi i\u00e7in yasal d\u00fczenleme gerekti\u011fini belirten Akt\u00fcrk, “\u00c7\u00fcnk\u00fc burada mevzuat engeli var. Gaz fiyatlar\u0131n\u0131n serbest\u00e7e belirlenmesi \u00f6nemli. Kimse \u00e7ok volatil bir fiyat yap\u0131s\u0131 istemez. Nas\u0131l ki d\u00f6viz fiyatlar\u0131 art\u0131k \u00e7\u0131pal\u0131 de\u011fil, dalgal\u0131 ama Merkez Bankas\u0131 “market maker” rol\u00fcn\u00fc elindeki d\u00f6viz rezervleriyle yap\u0131yor, gazda da belki bir market maker\u2019a ihtiya\u00e7 var ama bu fiyatlar\u0131n dengesini kuracak bir yap\u0131da olmal\u0131. Rekabeti engelleyecek \u015fekilde de\u011fil. Piyasalar\u0131n kabul etti\u011fi fiyat seviyelerinde bir `market maker`l\u0131kla olabilir bu” dedi.<\/p>\n

GAZ VE ELEKTR\u0130K BORSASI \u0130L\u0130\u015eK\u0130S\u0130<\/strong>
\nNaturgaz Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ali Arif Akt\u00fcrk, do\u011falgazdaki durumun, kurulu\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcren enerji borsas\u0131n\u0131 da ilgilendirdi\u011fini vurgulad\u0131. Akt\u00fcrk \u015f\u00f6yle dedi: “Elektrikteki emtia fiyat\u0131n\u0131z pazar ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re olu\u015facaksa ve bunun y\u00fczde 50`si de gazdan \u00fcretiliyorsa gaz\u0131n da mutlaka pazar ihtiya\u00e7lar\u0131na ve \u015fartlar\u0131na g\u00f6re fiyat olu\u015fumuna konu olmas\u0131 laz\u0131m. Yoksa sizin elektrik borsan\u0131z da sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaz.”<\/p>\n

Kaynak: Enerji G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.Naturgaz Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Ali Arif Akt\u00fcrk, do\u011falgazda pazaryeri olu\u015fumunun, do\u011falgaz hub`\u0131 haline gelmenin stratejik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14118,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[46,53],"tags":[7681,7682,92,226,4878,63,67,1009,165,3506,7683,7680],"views":1063,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14117"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14117"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14120,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14117\/revisions\/14120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}