{"id":1237,"date":"2012-08-06T08:59:21","date_gmt":"2012-08-06T05:59:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=1237"},"modified":"2012-08-06T09:01:03","modified_gmt":"2012-08-06T06:01:03","slug":"dunya-duzeni-ve-enerji-guvenligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/dunya-duzeni-ve-enerji-guvenligi\/","title":{"rendered":"(Turkish) D\u00fcnya D\u00fczeni ve Enerji G\u00fcvenli\u011fi"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

<\/p>\n

\n

Artan enerji fiyatlar\u0131 otoriter rejimlerin g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmakta, demokrasiyi geriletmekte, a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte ve k\u00fcresel dengeyi bozmaktad\u0131r. Artan enerji fiyatlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi di\u011fer bir risk, zay\u0131f \u00fclkelerde alternatif enerji kayna\u011f\u0131 olarak n\u00fckleere d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131n artmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Prof. Dr. HASAN K\u00d6N\u0130 \u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/strong><\/p>\n

\"\"Enerji g\u00fcvenli\u011fi konusunda \u00e7e\u015fitli tan\u0131mlar var. Baz\u0131 yazarlara g\u00f6re toplumun ve ekonominin gereksinme duydu\u011fu enerjiyi kesintisiz, g\u00fcvenilir, zaman\u0131nda, temiz ve uygun fiyatlarla sa\u011flamak enerji g\u00fcvenli\u011fini olu\u015fturuyor. Uluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131na g\u00f6re, enerji g\u00fcvenli\u011fi, enerji arz\u0131n\u0131n sat\u0131n al\u0131nabilir fiyat d\u00fczeyinde d\u00fczenli olarak sa\u011flanmas\u0131ndan ge\u00e7iyor. Bu tan\u0131mlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda iki kelime enerji g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem kazanm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor; \u201cg\u00fcvenilir ve d\u00fczenli\u201d. Enerjinin g\u00fcvenilir ve d\u00fczenli oldu\u011fu yerler hem enerji kullanmakta hem de enerji \u00fcretmekte olan geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler. Ancak, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n dikkati \u00e7ekti\u011fi gibi geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkeler enerji gereksinmelerini Bat\u0131l\u0131 stratejistlerin \u201czay\u0131f devletler, ba\u015far\u0131s\u0131z olan devletler ve siyasi durumlar\u0131 g\u00f6zlenen devletler\u201d diye kategorilere ay\u0131rd\u0131klar\u0131 devletlerden sa\u011fl\u0131yorlar. Enerji \u00fcreten ve enerji yollar\u0131 \u00fczerinde bulunan devletlerin g\u00f6zetlenmeleri bu \u00fclkelerle kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7inde olmalar\u0131ndand\u0131r[1]. Bu devletlerde geli\u015fen ter\u00f6r, ayaklanma, \u015fiddet, su\u00e7, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, yolsuzluklar nedeniyle enerji fiyatlar\u0131 gittik\u00e7e artmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 2000-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir f\u0131\u00e7\u0131 petrol\u00fcn fiyat\u0131 y\u00fczde 365 artm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada yaln\u0131zca petrol t\u00fcketiminin 84 milyon varil oldu\u011fu bilindi\u011finde y\u00fckselen fiyatlar\u0131n \u00fclke ekonomilerindeki etkilerini g\u00f6z ard\u0131 etmek m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n ve Amerikan Kongresi\u2019ne ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6rev yapan Freedom House D\u00fc\u015f\u00fcnce Kurulu\u015funun nitelendirdi\u011fi \u2018zay\u0131f devletler\u2019 de\u011fi\u015fik kategorilere ayr\u0131lmakla birlikte, enerji g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan iki \u00f6nemli grupta yer almaktad\u0131rlar: a) Enerji \u00fcreten zay\u0131f devletler, b) transit \u00fclkesi olan boru hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi zay\u0131f devletler. \u00d6rne\u011fin, Irak, \u0130ran, Azerbaycan olaylara gebe devletler olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Amerika gibi bir b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7, kendi deste\u011fiyle yap\u0131lan Irak Anayasas\u0131\u2019na ald\u0131rmadan Irak\u2019\u0131n Kuzeyindeki K\u00fcrt otonom b\u00f6lgesinden kendi \u015firketlerinin T\u00fcrkiye\u2019ye petrol satmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektedir. \u0130ran\u2019\u0131n gelece\u011fi ise Obama ve Mitt Romney aras\u0131ndaki se\u00e7imlere ba\u011fl\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedir. Bu devletlerde geli\u015fen olaylar g\u00fcvenilir ve s\u00fcrekli enerji ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nlemektedir. Bu y\u00fczden Amerika h\u0131zla bu b\u00f6lgeler d\u0131\u015f\u0131nda yeni enerji kaynaklar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmakta ve Ortado\u011fu\u2019ya ba\u011fl\u0131 kalmaktan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Enerji fiyatlar\u0131ndaki belirsizlik bir\u00e7ok \u00fclkenin ekonomisine olumsuz etki etmekte ve gelirlerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc enerjiden sa\u011flayan \u00fclkeleri yeni siyasal krizler i\u00e7ine itmektedir.<\/p>\n

Zay\u0131f devletlerin enerji kaynaklar\u0131<\/strong><\/p>\n

Yarat\u0131lan enerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck t\u00fcketici devletler ar\u0131s\u0131nda dolayl\u0131 bir bi\u00e7imde kaynak sava\u015flar\u0131na neden olmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Asya\u2019dan gelen enerji hatlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi G\u00fcrcistan \u00fczerinde Rus-Amerikan \u00e7eki\u015fmesi b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla s\u00fcrmekte ve bu \u00fclkedeki siyasal dengesizlikler G\u00fcrcistan\u2019a kom\u015fu olan \u00fclkeleri rahats\u0131z etmektedir. G\u00fcrcistan\u2019\u0131n demokratikle\u015fmesi i\u00e7in ekonomik yard\u0131mlar yapan, demokratikle\u015ftirici sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131 bu \u00fclkeye yollayan Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelere kar\u015f\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 enerji politikalar\u0131yla kendisine ba\u011flama niyetinde olan Rusya, Osetler ve Acarlar gibi etnik gruplar\u0131n ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 temay\u00fcllerinden faydalanarak bu \u00fclkeye insanc\u0131l askeri m\u00fcdahalelerde bulunabilmektedir. Rusya i\u00e7in, G\u00fcney Kafkas B\u00f6lgesi (Ermenistan, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan) zay\u0131f devletlerden olu\u015fan enerji transit yolu olarak enerji g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlike arz etmektedir. Petrol gelirlerini denetim alt\u0131na alma hususu \u00fclke i\u00e7indeki elitlerin birbirlerine kar\u015f\u0131 askeri darbe yapma giri\u015fimlerine neden olmu\u015ftur. Ekvator Gine\u2019sinde petrol bulunmas\u0131 2005 y\u0131l\u0131nda bu \u00fclkenin askeri darbeye maruz kalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Irak, Kolombiya, Nijerya, Angola, Burma, Bougainville, Kongo Cumhuriyeti, \u00c7ad, Sudan, Pakistan\u2019\u0131n Belucistan eyaletinde \u00e7at\u0131\u015fmalar devam etmektedir. Yeni petrol bulunmas\u0131 Gabon ile Ekvatoryal Gine aras\u0131nda toprak anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na neden olmu\u015ftur. Yine bilindi\u011fi gibi Hazar Denizi kaynaklar\u0131 ve transit yolu olmas\u0131 hususu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu olarak \u00e7\u00f6z\u00fcm beklemektedir. Afrika\u2019da enerji ve ham maddeler \u00fczerindeki \u00e7eki\u015fme ve Afrika \u00fclkelerinin zay\u0131f siyasi yap\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek, yard\u0131m etmek ve ter\u00f6rizmi \u00f6nlemek amac\u0131yla ABD AFR\u0130COM ad\u0131 alt\u0131nda merkezi Cibuti\u2019de olan bir merkez kurmu\u015ftur. Zaman zaman \u00c7in de Afrika\u2019daki zay\u0131f devletlere yard\u0131m etmekte ve petrol \u00fcreticilerine m\u00fcdahale etmektedir. Yeni ortaya konan analizlere g\u00f6re Suriye\u2019deki geli\u015fmeler yava\u015f yava\u015f \u00c7in\u2019in Ortado\u011fu\u2019da yerle\u015fmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00c7in, \u0130srail, Katar, Suudi Arabistan ile yo\u011fun ekonomik i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indedir.<\/p>\n

Enerji elde etme zorlu\u011fu devletlerin d\u0131\u015f politika tercihlerini yo\u011fun bir bi\u00e7imde etkilemektedir. \u00d6rne\u011fin, Avrupa \u00fclkeleri ve T\u00fcrkiye petrol \u00fcreticisi olan ancak Bat\u0131 standartlar\u0131na g\u00f6re otoriter rejimlere sahip olan Rusya ve \u0130ran ile olumlu ili\u015fkiler geli\u015ftirmek \u00e7abas\u0131nda iken uluslararas\u0131 yeni geli\u015fimler T\u00fcrkiye\u2019nin bu \u00fclkelere y\u00fcz \u00e7evirme zorunlulu\u011funu getirmi\u015ftir. \u00d6te yandan, artan enerji fiyatlar\u0131 otoriter rejimlerin g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmakta, demokrasiyi geriletmekte, a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte ve k\u00fcresel dengeyi bozmaktad\u0131r. Artan enerji fiyatlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi di\u011fer bir risk, artan fiyatlara kar\u015f\u0131 zay\u0131f \u00fclkelerde alternatif enerji kayna\u011f\u0131 olarak n\u00fckleer enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131 artt\u0131rmas\u0131d\u0131r. Nihayet enerji fiyatlar\u0131 pazar\u0131 az geli\u015fmi\u015fli\u011fe, yolsuzlu\u011fa, siyasal dengesizli\u011fe ve \u015fiddete yol a\u00e7maktad\u0131r. Zengin Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerden enerji sahibi zay\u0131f devletlere yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar ekonomiyi fazla \u0131s\u0131tmakta, yalanc\u0131 zenginlik balonlar\u0131 yaratmakta, yerel vatanda\u015flar\u0131n gelirlerinin erimesine neden olmakta ve zamanla ekonomik dengesizlikler yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n

Zay\u0131f devletler k\u00fcresel enerji pazarlar\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131rlar. \u0130ngiliz Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 Strateji \u00dcnitesi\u2019nin tahminlerine g\u00f6re k\u00fcresel petrol rezervlerinin y\u00fczde 43 ve gaz rezervlerinin y\u00fczde 17\u2019si dengesizli\u011fe girme riski olan \u00fclkelerde bulunmaktad\u0131r. Bu durum, \u201czay\u0131f devlet endeksinin\u201d s\u0131ralamas\u0131yla uyu\u015fmaktad\u0131r. Sekiz durumu kritik olan devletten \u00fc\u00e7 tanesi; Nijerya, Irak ve Angola d\u00fcnyan\u0131n petrol ihra\u00e7 eden \u00fclkeleri aras\u0131nda ilk 15\u2019in i\u00e7indedirler. T\u00fcrkmenistan, Nijerya, \u00d6zbekistan ise d\u00fcnyan\u0131n ilk 15\u2019e giren gaz ihracat\u00e7\u0131s\u0131 \u00fclkelerdir. D\u00fcnya gaz\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birini sa\u011flayan Rusya, Azerbaycan, Cezayir, Libya, \u0130ran, Venezuela ve Endonezya uluslararas\u0131 enerji ajans\u0131na g\u00f6re, durumlar\u0131 g\u00f6zlenen devletler d\u00fczeyindedir. Uluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131\u2019n\u0131n raporuna Suudi Arabistan ve \u00c7in dahil edilmemi\u015ftir [2]. \u00c7in\u2019in petrol ithalat\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te biri Sudan, Kongo Cumhuriyeti gibi \u00fclkelerden gelmektedir. Avrupal\u0131lar ise petrol gereksinimlerini Cezayir, Azerbaycan, Nijerya ve Rusya\u2019dan sa\u011flamaktad\u0131rlar. Bu \u00fclkelerde vuku bulacak olan olaylar Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeleri ve kendilerini sarsmaktad\u0131r. \u00c7in, Hindistan, Malezya gibi \u00fclkelerin devlet petrol \u015firketleri gittik\u00e7e daha dengesiz \u00e7at\u0131\u015fmalar i\u00e7inde olan \u00c7ad, Papua Yeni Gine gibi \u00fclkelere yat\u0131r\u0131m yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bu \u00fclke y\u00f6neticileri petrol yat\u0131r\u0131m\u0131 yapan \u00fclkelerin daha \u00e7ok vergi \u00f6demesini istemek ve onlar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, \u00c7ad lideri \u0130dris Debi, Exxon Mobil gibi b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin 100.000 milyon dolar kadar yeni vergiler \u00f6demesini istemi\u015ftir. K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke petrol \u00fcretimi nedeniyle b\u00fcy\u00fcklere kafa tutabilmektedir. \u0130ran\u2019a bu durumda kolayca bask\u0131 yapamayan Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler \u0130ran K\u00f6rfezi \u00fclkelerinden yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 Bat\u0131 Afrika\u2019ya ve Gine K\u00f6rfezine kayd\u0131r\u0131rken bu b\u00f6lgelerde de ter\u00f6r, dengesizlik, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, yolsuzluk, etnik gerilimler gibi olaylarla kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131rlar. Gine K\u00f6rfezindeki hemen hemen b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler; Angola, Kamerun, Gabon, Ekvatoral Gine, Nijerya gibi \u00fclkeler \u00f6nemli y\u00f6netim sorunlar\u0131 ya\u015famaktad\u0131rlar. Petrol ithal eden Bat\u0131l\u0131 devletlerin girdikleri gene dengeli olmayan bir ba\u015fka alan Kazakistan, \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan, Azerbaycan gibi Orta Asya T\u00fcrk devletleridir. Bu b\u00f6lgede Amerika, Rusya ve \u00c7in aras\u0131nda siyasi rekabet gittik\u00e7e k\u0131z\u0131\u015farak s\u00fcrmekte ve siyasi m\u00fccadele \u00c7in\u2019in i\u00e7indeki Do\u011fu T\u00fcrkistan otonom b\u00f6lgesine kadar geni\u015flemi\u015f g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n

Transit \u00fclkelerin rol\u00fc<\/strong><\/p>\n

Enerji al\u0131mlar\u0131 zorunlu olarak dengesiz b\u00f6lgelerden, G\u00fcney Kafkasya gibi ve H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 ve Hint Okyanusunda Malakka Bo\u011faz\u0131, S\u00fcvey\u015f\u2019in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda Somali K\u0131y\u0131lar\u0131 (Badel Madep), Singapur gibi \u015fok noktalar\u0131ndan ge\u00e7mesi gerekmektedir. Bat\u0131l\u0131 analistler Rusya\u2019dan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019dan ge\u00e7en boru hatlar\u0131n\u0131n yollar\u0131n\u0131 g\u00fcvenli g\u00f6rmemektedirler. Orta Asya\u2019dan \u00c7in\u2019e giden boru hatlar\u0131 Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetlerinden \u00e7\u0131kan hatlar, Afrika\u2019da \u00c7ad petrol\u00fcn\u00fc Kamerun \u00fczerinden ta\u015f\u0131yan hat tehlikeli g\u00f6r\u00fclmektedir. Deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2025 y\u0131llar\u0131nda d\u00fcnya enerji gereksiniminin \u00fc\u00e7te ikisi bu yollardan ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131 i\u00e7in bu deniz yolar\u0131n\u0131n \u00e7evresindeki \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck devletlerin \u00f6nemli siyasal \u00e7eki\u015fmeleri olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n

Nijerya, Pakistan, Sudan, Etiyopya, Kolombiya gibi \u00fclkelerdeki petrol alanlar\u0131na yap\u0131lan ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lar, bu \u00fclkelere yap\u0131lacak olan \u00fcretim yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n durmas\u0131na ve hatta gerilemesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 yazarlar T\u00fcrkiye\u2019nin zay\u0131f bir devlet olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fcvenlik notunun (5.83) d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle transit \u00fclkesi olarak ileride baz\u0131 sorunlar\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6ylemektedirler[3]. Kom\u015fu \u00fclkelerde yer alan \u00e7at\u0131\u015fma ve ter\u00f6r hareketlerinin ta\u015fma etkisiyle di\u011fer \u00fclkeleri de etkileyece\u011fi belirtilmektedir. \u00d6rne\u011fin Kolombiya\u2019daki i\u00e7 sava\u015f kom\u015fu Ekvator\u2019daki petrol \u00fcretimini etkilemi\u015ftir. Suriye ve \u0130ran\u2019daki geli\u015fmeler b\u00f6lge \u00fclkelerinde ithalat ve ihracat\u0131 ve Avrupa\u2019n\u0131n enerji gereksinimini etkileyecek gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Zay\u0131f ve ba\u015far\u0131s\u0131z devletlerdeki sosyal patlamalar enerji \u00fcretimini yo\u011fun bir bi\u00e7imde etkilemektedir. Sosyal patlamalar\u0131n yan\u0131nda su\u00e7 ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k oranlar\u0131 rahats\u0131zl\u0131k verici bir durumdad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Nijerya petrol sat\u0131\u015flar\u0131nda g\u00fcnde 500 bin f\u0131\u00e7\u0131 petrol ka\u00e7\u0131r\u0131larak karaborsaya s\u00fcr\u00fclmektedir. Su\u00e7 \u00f6rg\u00fctleri bu t\u00fcr ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131ktan Nijerya\u2019da 20 milyar dolar kazanmaktad\u0131rlar. Gine K\u00f6rfezi\u2019nde sendika halinde ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k yapan Fasl\u0131, Latin Amerikal\u0131, L\u00fcbnanl\u0131, Frans\u0131z ve Rus su\u00e7 \u00f6rg\u00fctlerine rastlanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 durum Irak ve Meksika\u2019da da mevcuttur. K\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, yolsuzlu\u011fa kar\u0131\u015fm\u0131\u015f b\u00fcrokrasi, b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n zay\u0131f \u00fclkelerin pazarlar\u0131na gelmelerini \u00f6nlemektedir. \u00c7in ve Hindistan, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanan bu alanlara b\u00fcy\u00fck riskler alarak yat\u0131r\u0131m yapmaktad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, b\u00fcrokratik yetersizlikler Kazakistan\u2019\u0131n Yatagan petrol sahas\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesini \u00f6nlemi\u015ftir. \u00d6zbekistan\u2019daki a\u015f\u0131r\u0131 vergiler Merkezi Asya\u2019dan \u00c7in\u2019e giden hatt\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 durdurmu\u015ftur. K\u00f6t\u00fc y\u00f6netilen \u00fclkelerde yolsuzluk, kay\u0131rmac\u0131l\u0131k, zay\u0131f hukuki d\u00fczenleme enerji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn etkinli\u011finde \u00f6nemli bir rol oynamakta ve elde edilen\u00a0 petrol miktar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6zbekistan\u2019daki gaz sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimi, k\u00f6t\u00fc gaz da\u011f\u0131l\u0131m \u015febekesine yat\u0131r\u0131m yap\u0131lamamas\u0131 1990\u2019larda y\u0131lda 20 milyar metre k\u00fcp gaz kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Siyasal m\u00fcdahale, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, b\u00fcrokrasi ve yetersizlik nedeniyle Nijerya Ulusal Petrol \u015eirketi \u00f6nemli kay\u0131plar vermi\u015ftir. Ayn\u0131 nedenler y\u00fcz\u00fcnden d\u00fcnya gaz rezervlerinin y\u00fczde 45\u2019ine sahip olan Rusya, \u0130ran ve Venezuela\u2019n\u0131n \u00fcretimleri d\u00fc\u015fmektedir. K\u00f6t\u00fc y\u00f6netim sonucu enerji \u00fcreten \u00fclkelerin enerji sekt\u00f6rlerine gerekli kadar yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaktad\u0131r. Freedom House\u2019un verilerine g\u00f6re gelirlerinin y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131 petrol ve gaz sat\u0131\u015flar\u0131ndan sa\u011flayan tepedeki yirmi be\u015f \u00fclke \u201c\u00f6zg\u00fcr\u201d olmayan \u00fclkeler aras\u0131ndad\u0131r. Bu \u00fclkelerde enerjiden fazla gelir elde edilse bile elde edilen bu kazan\u00e7lar belli elitlere gitmekte halka y\u00fcksek ya\u015fam standard\u0131 sa\u011flanamamaktad\u0131r. Petrol gelirleri artt\u0131k\u00e7a bu \u00fclkelerde demokrasiler gerilemektedir. Angola\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 y\u0131ll\u0131k y\u00fczde 17, Ekvator Yeni Gine\u2019sininki y\u00fczde 23 olmas\u0131na ra\u011fmen halklar\u0131 en fakir \u00fclkelerdir. \u00dclkelerdeki k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimler y\u00fcz\u00fcnden bu \u00fclkelerin enerji sekt\u00f6rleri durgunluk ge\u00e7irmektedir. \u00d6rne\u011fin \u0130ran\u2019\u0131n gaz rezervlerinin y\u00fczde 60\u2019\u0131 pazara a\u00e7\u0131lamam\u0131\u015f, geli\u015ftirilememi\u015ftir. \u0130htiyarlayan da\u011f\u0131t\u0131m ve \u00fcretim alt yap\u0131s\u0131 ve millile\u015ftirmeler yeni kaynaklara yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektedir. \u0130htiyarlam\u0131\u015f alt yap\u0131dan varolan s\u0131zmalar \u0130ran petrol \u00fcretiminde y\u00fczde 6 kadar kayba neden olmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde alt yap\u0131s\u0131 eskiyen Meksika\u2019da \u00fcretimde \u00f6nemli kay\u0131plar vard\u0131r.<\/p>\n

Baz\u0131 endekslerde T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 oldu\u011fu belirtilse de T\u00fcrkiye zay\u0131f veya g\u00f6zlenen devletler aras\u0131nda de\u011fildir. Enerji g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak amac\u0131yla T\u00fcrkiye 5 ayr\u0131 \u00fclkeden do\u011fal gaz, 11 \u00fclkeden petrol almaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin gaz al\u0131mlar\u0131nda belli bir y\u00fczde ile ba\u015fta Rusya gelmektedir. T\u00fcrkiye petrol\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 30\u2019unu da \u0130ran\u2019dan sa\u011flamaktad\u0131r. Bat\u0131 endekslerinde Rusya g\u00f6zlenen devlet, \u0130ran ise ambargolu ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa gitmekte olan devletler aras\u0131ndad\u0131r. Yani T\u00fcrkiye\u2019ye gelen enerji transit yollar\u0131nda ve \u00fcretici \u00fclkelerde d\u00fczenli ve g\u00fcvenli enerji sa\u011flama konusunda sorunlar vard\u0131r. Hazar Denizi sorunu \u00e7\u00f6z\u00fclebilirse T\u00fcrkiye daha ucuz kaynaklara kavu\u015fabilecektir. Enerji kullan\u0131m\u0131n\u0131n tepe d\u00fczeylere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 so\u011fuk aylarda Rusya bile kendi rezervlerinden enerji satarken T\u00fcrkiye\u2019nin gerekli rezerv alt yap\u0131s\u0131na sahip olmamas\u0131 \u00f6nemli bir sorundur. T\u00fcketiciye \u00e7o\u011fu zengin Bat\u0131 \u00fclkesinden daha pahal\u0131 enerji \u00fcr\u00fcnleri sat\u0131lan \u00fclkemizde petrol ve gaz ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na h\u0131z vermek, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlara a\u00e7\u0131lmak ve bu konuda kendi ara\u015ft\u0131rma gere\u00e7lerine de sahip olmak gerekmektedir.<\/p>\n

Kaynak: Star<\/a><\/p>\n<\/div>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language. Artan enerji fiyatlar\u0131 otoriter rejimlerin g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmakta, demokrasiyi geriletmekte, a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte ve k\u00fcresel dengeyi bozmaktad\u0131r. Artan enerji fiyatlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi di\u011fer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1238,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[53],"tags":[63,67,232,12],"views":996,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1237"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1237"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1240,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1237\/revisions\/1240"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}