{"id":10013,"date":"2013-04-23T13:52:12","date_gmt":"2013-04-23T10:52:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/?p=10013"},"modified":"2013-04-23T15:19:45","modified_gmt":"2013-04-23T12:19:45","slug":"dunyanin-en-modern-ulkesinde-elektrik-kullanmayan-250-bin-kisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/dunyanin-en-modern-ulkesinde-elektrik-kullanmayan-250-bin-kisi\/","title":{"rendered":"(Turkish) D\u00fcnyan\u0131n En Modern \u00dclkesinde Elektrik Kullanmayan 250 Bin Ki\u015fi…"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p>

Hafta sonlar\u0131 New York\u2019un me\u015fhur meydanlar\u0131ndan Union Square\u2018de kurulan sebze-meyve pazar\u0131, Manhattanl\u0131 a\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n en g\u00f6zde mekan\u0131.<\/strong><\/p>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz hafta taze sebze ve meyve almak isteyen onlarca a\u015f\u00e7\u0131n\u0131n sabah\u0131n erken vakitlerinde y\u00fczlerce tezgah aras\u0131nda sadece birinin \u00f6n\u00fcnde kuyru\u011fa girmesini hayretler i\u00e7inde seyretti\u011fimde; bu i\u015fte bir gariplik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Yak\u0131ndan inceledi\u011fim; domates, biber, kavun ve karpuzun g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte di\u011fer tezgahlarda sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerden hi\u00e7bir fark\u0131 yoktu.<\/p>\n

Kalabal\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan herkesten \u00f6nce tezgah\u0131n\u0131 toplanmaya ba\u015flayan tezgah sahibine, neden bu kadar pop\u00fcler oldu\u011funu sorarak ba\u015flayan hikayenin 300 y\u0131ll\u0131k bir mazisinin oldu\u011funu hayal dahi edemezdim. Tezgah sahibinin tek c\u00fcmlelik; \u2018Benim satt\u0131\u011f\u0131m \u00fcr\u00fcnleri Amishler yeti\u015ftiriyor\u2019 cevab\u0131, hikayemin New York\u2019la s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayaca\u011f\u0131n\u0131n en a\u00e7\u0131k deliliydi.<\/p>\n

\u2018 Amishler kim? \u2019 diyerek yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m New York\u2019tan yakla\u015f\u0131k 3 saat sonra b\u00f6lgenin en me\u015fhur Amish k\u00f6y\u00fc Kitchen Kett\u2019le ula\u015ft\u0131m. Yol boyunca birbiri ard\u0131na g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm atl\u0131 arabalar ve u\u00e7suz bucaks\u0131z ekilmi\u015f topraklar, k\u00f6y havas\u0131n\u0131 iyice i\u00e7ime doldurdu. Anayol kenar\u0131na kurulu birka\u00e7 turistik mekan ve at arabalar\u0131yla yap\u0131lan turistik turu bir kenara b\u0131rakarak ara yollara dald\u0131m.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7iftliklerde, Temmuz s\u0131ca\u011f\u0131n\u0131n kavuruculu\u011funa ald\u0131rmadan \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6yl\u00fclerin s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bir havas\u0131 vard\u0131. Yol kenar\u0131nda merhaba diyerek ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m sohbetle; Amishlerin o s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 d\u00fcnyas\u0131na dald\u0131m. Ay\u2019a bundan 40 y\u0131l \u00f6nce insan g\u00f6nderen Amerika\u2019n\u0131n orta yerinde teknolojinin t\u00fcm nimetlerini reddederek ya\u015fayan Am\"\"<\/a>ishlerin hikayesinin detaylar\u0131na ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Yol boyunca g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, has\u0131r \u015fapkal\u0131, \u00e7\u0131plak ayakl\u0131 \u00e7ocuklar\u0131yla inanc\u0131ndan dolay\u0131 foto\u011fraf \u00e7ektirmek istemeyen Amishleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Teknolojinin t\u00fcm nimetlerini reddediyorlar.<\/p>\n

Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n bir tarikat\u0131 olan Amishlerin en belirgin \u00f6zelli\u011fi; teknolojinin t\u00fcm nimetlerini ve modern devletin kurumlar\u0131n\u0131 reddediyor olmalar\u0131. Bu \u00f6yle sadece lafta kalan bir reddedi\u015f de de\u011fil; devasa \u00e7iftlik evlerinde ne klima var ne de telefon \u00e7\u00fcnk\u00fc Amishler elektrik kullanm\u0131yor. Amishler, devlet hizmetinde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 reddediyor, oy kullanm\u0131yor, askerlik yapm\u0131yor hatta ve hatta vergi vermiyorlar.<\/p>\n

Zorunlu e\u011fitimin hayat tarzlar\u0131n\u0131 tehdit etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen bu s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 tarikat, Amerikan e\u011fitim sistemine de kar\u015f\u0131. Onlara g\u00f6re lise e\u011fitimi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n Amish gelene\u011fini devam ettirmelerine engel olabilir. 1972 y\u0131l\u0131nda ABD y\u00fcksek mahkemesine bu konuda a\u00e7\u0131lan dava; Amishlerin dinlerini \u00f6zg\u00fcrce ya\u015fama haklar\u0131 bulundu\u011funakarar vererek, Amishler i\u00e7in zorunlu e\u011fitimin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten bir karar bile vermi\u015f.<\/p>\n

Evli erkeklerin b\u0131y\u0131ks\u0131z sakal, kad\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc takt\u0131\u011f\u0131 Amishleri kalabal\u0131k i\u00e7inde ay\u0131rt etmek hi\u00e7 de zor de\u011fil. Tar\u0131m ve marangozlukta uzman olan Amishler; \u2018buggie\u2019 denilen atl\u0131 arabalarla seyahat ediyorlar. Kitchen Kettle\u2019\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru gittik\u00e7e hangi evlerde Amishlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile kolayca anl\u0131yorsunuz. \u0130plere as\u0131l\u0131 yeni y\u0131kanm\u0131\u015f \u00e7ama\u015f\u0131rlar ya da ye\u015fil renkli perdeler; g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz evde bir Amish ailesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Amishler, ya\u015famlar\u0131n\u0131 \u2018Ordung\u2019 ad\u0131 verilen ve yaz\u0131l\u0131 olmayan bir kurallar silsilesi \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendiriyor. Erkekler, sade, uzun kollu yakas\u0131z g\u00f6mlekler giyerken; k\u0131\u015f\u0131n siyah f\u00f6tr \u015fapka yaz\u0131n ise has\u0131r \u015fapka kullan\u0131yor. Kad\u0131nlar\u0131n giyimleri de erkelerin ki kadar sade, tek par\u00e7a uzun kollu etekler hi\u00e7 kesilmeyen sa\u00e7lar en belirgin \u00f6zellikler. Evlenene kadar ba\u015flar\u0131n\u0131 siyah bir \u00f6rt\u00fc ile \u00f6rten Amish kad\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u00fccevher takmalar\u0131 ve makyaj yapmalar\u0131 da yasak. Kad\u0131nlar\u0131n s\u00fcs olarak kulland\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli aksesuar ise baz\u0131 bayramlarda ba\u015flar\u0131na takt\u0131klar\u0131 \u00e7i\u00e7ekler. Aile ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu Amishler de ortalama her ailenin 7 \u00e7ocu\u011fu bulunuyor.<\/p>\n

Al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fck ve yard\u0131mseverli\u011fi kendilerine rehber eden Amishler\u2019de imece son derece geli\u015fmi\u015f durumda. Hasat mevsiminde maddi zorluklar ya\u015fayan ya da \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc tarladan kald\u0131racak g\u00fcc\u00fc olmayan Amishlere imece usul\u00fc ile yard\u0131m ediliyor. Amishler uzun zamand\u0131r Amerika\u2019da ya\u015famalar\u0131na ra\u011fmen \u0130ngilizcelerinde bir Alman aksa\u011fan\u0131 var. Bunun en temel nedeni kendi aralar\u0131nda Almanca\u2019n\u0131n bir leh\u00e7esi ile konu\u015fmalar\u0131. Pazar ayinleri d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm ibadetlerini evlerinde yapan Amishler, kiliselerinde kad\u0131nlar ve erkekler olarak ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerde oturuyorlar.<\/p>\n

Tanr\u0131\u2019n\u0131n insan\u0131 sade bir ya\u015fam i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131na inan Amishler; Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendilerini \u00f6zel olarak d\u0131\u015f d\u00fcnyadan korudu\u011funa da inan\u0131yorlar. Vergi vermiyor, askere gitmiyorlar ABD\u2019de \u2018vergi borcu\u2019 ciddi bir su\u00e7 olarak kabul edilse de; Amishler vergi \u00f6demiyor. Bug\u00fcne kadar Amishler\u2019den vergi almak i\u00e7in yap\u0131lan giri\u015fimlerden herhangi bir sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015f. Kendi halinde sakin bir hayat ya\u015fayan Amishlerin, ne banka hesab\u0131 var ne de sosyal g\u00fcvenlik numaras\u0131. Sadece \u00fcrettikleri mallar, e\u011fer sat\u0131l\u0131rsa belediyelere gelir vergisi \u00f6d\u00fcyorlar. Amishlerin sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 ya da emeklilik gibi bir dertleri de yok.<\/p>\n

Amishlerin taraf\u0131ndan \u00fcretilen her \u00fcr\u00fcn, b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde inan\u0131lmaz ilgi g\u00f6r\u00fcyor. El yap\u0131m\u0131 a\u011fa\u00e7 i\u015fleri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralara sat\u0131lsa dahi; Amishler, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn de\u011ferinden fazlaya sat\u0131lmas\u0131n\u0131n g\u00fcnah oldu\u011funa inan\u0131yor. Tabi bu arada kazananlar toptanc\u0131lar oluyor.<\/p>\n

Amishlerin bir di\u011fer ilgin\u00e7 \u00f6zelli\u011fi ise t\u00fcm d\u00fc\u011f\u00fcnlerin Kas\u0131m ay\u0131nda yap\u0131lmas\u0131. Normal hayatta oldu\u011fu gibi d\u00fc\u011f\u00fcnlerin de g\u00f6steri\u015ften uzak duran Amishlerin; d\u00fc\u011f\u00fcnlerinin Kas\u0131m ay\u0131nda yap\u0131lmas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck gerek\u00e7esi; hasat mevsimi. 18 ya\u015f\u0131na giren Amish k\u0131zlar\u0131 ile 20 ya\u015f\u0131na dolduran Amish erkekleri e\u015flerini kendileri se\u00e7iyor ve ailelerin izinlerini alarak evleniyorlar.<\/p>\n

Yabanc\u0131 evliliklerin yasak oldu\u011fu Amishlerin, dinlerini yaymak gibi bir amac\u0131 da yok. Kendilerine kat\u0131lmak isteyenlere hay\u0131r demeyen fakat bu durumu birazda garip kar\u015f\u0131layan Amishler; foto\u011fraflar\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesini istemiyorlar. Foto\u011fraf \u00e7ekenlere seslerini \u00e7\u0131kartmamakla birlikte tepki olarak sadece s\u0131rtlar\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fcyorlar. Amishlerin teknoloji kulland\u0131klar\u0131 tek yer mazotla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan s\u00fct sa\u011fma makineleri ve k\u00f6ylerde 10 eve bir d\u00fc\u015fen ve sadece acil durumlarda kullan\u0131lan sokakta bulunan bir telefon.<\/p>\n

K\u00f6y meydan\u0131nda hediyelik e\u015fya satan bir i\u015f yerinin sahibi ile ayak\u00fcst\u00fc sohbet ederken Amishler hakk\u0131nda neler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordum. \u0130\u015f yeri sahibi, bu s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 topluluk hakk\u0131nda o kadar \u00e7ok pozitif \u015fey s\u00f6yledi ki; birden bire ama \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 okullara g\u00f6ndermediklerini hat\u0131rlatt\u0131m. Cevab\u0131 ilgin\u00e7 bir \u015fekilde; \u2018ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131yla \u00e7ocuklar\u0131na en b\u00fcy\u00fck dersi veriyorlar\u2019 oldu. Yakla\u015f\u0131k iki g\u00fcn boyunca dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m Amish k\u00f6ylerinde tek birpolis memuru g\u00f6rmedim. G\u00fcvenlik g\u00f6revlileri bir yana y\u00fcksek sesle konu\u015fan tek bir ki\u015fiye bile rastlamad\u0131m.<\/p>\n

R\u00fcya gibi bir yerdi k\u0131sacas\u0131…<\/p>\n

Kaynak: Gezgin Dergisi<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in Turkish. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.Hafta sonlar\u0131 New York\u2019un me\u015fhur meydanlar\u0131ndan Union Square\u2018de kurulan sebze-meyve pazar\u0131, Manhattanl\u0131 a\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n en g\u00f6zde mekan\u0131. Ge\u00e7ti\u011fimiz hafta taze sebze ve meyve almak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10014,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[51,53],"tags":[4771,68,4767,130,63,67,4770,4768,4769],"views":1136,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10013"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10013"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10016,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10013\/revisions\/10016"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enerjigazetesi.ist\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}