Türkiye genelinde hizmet veren 21 dağıtım şirketinin çatı örgütü Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder), başta ülke genelinde yapılan toplam yatırım tutarı, elektrik tüketim ve üretim rakamları olmak üzere trafo, hat uzunlukları, abone sayısı gibi pek çok veriyi içeren, 2024 yılına ait “Elektrik Dağıtım Sektör Raporu”nu yayınladı.
Elder Genel Sekreteri Fakir Hüseyin Erdoğan, raporun ön sözünde yaptığı değerlendirmede, “Artık enerji dönüşümünü ‘elektrik çağı’ olarak tanımlıyoruz. Sanayiden tarıma, binalardan ulaşım sektörüne kadar hayatın her alanında bu dönüşüm her geçen gün daha derin hissediliyor. Elektrik enerjisinin temel enerji tüketim formu haline gelmesi elektrik dağıtım şebekelerinin bu dönüşümün omurgası olması nedeniyle dağıtım şirketlerine yeni sorumluluklar yüklüyor. Elektrifikasyonun hızla yayılması, yapay zekâ, veri merkezleri, elektrikli araçlar ve ısı pompalarıyla elektrik talebini artırıyor. Dağıtık üretim, enerji depolama ve mikro şebekeler tüketicileri aynı zamanda üretici konumuna getiriyor. İklim krizinin etkileri ise daha dirençli ve esnek şebekeleri zorunlu kılıyor. Bu süreçte dağıtım şirketlerinin sistem işletmecisine dönüşmesi gerekiyor. Avrupa’da yılda 55-67 milyar avroluk dağıtım yatırımı yapılması bekleniyor. IEA’ya göre 2030’a kadar küresel şebeke yatırımı 700 milyar dolara ulaşmalı. Türkiye’de ise yıllık yaklaşık 2 milyar dolar olan şebeke yatırımlarının artırılması gerekiyor. IEA ayrıca, dünya genelinde önemli elektrik pazarlarındaki kısa vadeli esneklik kapasitesinin 2030’a kadar iki katından fazla artmasının zorunlu olduğunu belirtiyor. Bu durum, yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarının ertelenemez olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor Daha fazla yenilenebilir enerji ve kaliteli arz için akıllı, dijital, esnek ve sürdürülebilir şebekelere ihtiyacımız var. Bu yalnızca teknik mesele değil, aynı zamanda ekonomik rekabetçilik ve iklim politikaları açısından stratejik bir zorunluluk. Elektrik çağında güçlü bir gelecek ancak bugünün doğru adımlarıyla inşa edilebilir.” dedi.
YATIRIMLARDA ÖNCELİK ŞEBEKELERE
2024 yılında Türkiye genelinde elektrik dağıtım şirketleri onaylı birim bedellerine göre toplam 52 milyar 465 milyon liralık yatırım gerçekleştirdi. Bu yatırımların 40 milyar 972 milyon TL’si şebeke yatırımları, 3 milyar TL’si şebeke işletim sistemleri yatırımları, 7,6 milyar TL’si yasal zorunluluk yatırımları, 822 milyon TL’si diğer yatırım harcamaları ve 37,9 milyon TL’si Ar-Ge projelerinin yaygınlaştırılması amacıyla kullanıldı.
Bölgesel bazda en yüksek yatırımı 5 milyar 77 milyon TL ile Meram EDAŞ, ardından 4,5 milyar TL ile Dicle EDAŞ ve 4,2 milyar TL ile Toroslar EDAŞ gerçekleştirdi.
ELEKTRİK TÜKETİMİNDE 279 TWH İLE REKOR
Rapora göre, 2024 yılı sonu itibarıyla dağıtım ve iletim seviyesinden bağlı tüketicilerin toplam elektrik tüketimi 279,04 teravatsaat (TWh) ile tarihi bir seviyeye ulaştı. Bu miktarın 207,3 TWh’si dağıtım seviyesinden, 71,74 TWh’si ise iletim seviyesinden geldi. En yüksek tüketim 36,9 TWh ile Toroslar EDAŞ bölgesinde, en düşük tüketim ise 2,65 TWh ile Vangölü EDAŞ bölgesinde gerçekleşti.
Tüketim dağılımında en büyük payı sanayi sektörü aldı:
-Sanayi: 113,95 TWh (yüzde 40,84)
-Mesken: 75,09 TWh (yüzde 26,91)
-Kamu ve özel hizmet sektörü + diğer: 71,86 TWh (yüzde 25,75)
-Tarımsal sulama: 12,41 TWh (yüzde 4,45)
-Aydınlatma: 5,73 TWh (yüzde 2,05)
2023 yılına göre toplam elektrik tüketiminde yaklaşık yüzde 5,76 oranında artış yaşandı.
ELEKTRİK ÜRETİMİNDE ARTIŞ
Serbest üretim şirketleri, EÜAŞ, işletme hakkı devri ve yap-işlet-devret santrallerinin üretimini kapsayan toplam lisanslı elektrik üretimi, geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 4,9 artarak 326 bin 843 GWh olarak gerçekleşti. Lisanslı elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımına bakıldığında, doğal gaz santrallerinin payındaki gerileme sürdü. 2023 yılında lisanslı elektrik üretiminin yüzde 21,9’u doğal gaz santralleri tarafından karşılanırken 2024’te bu oran yüzde 19,9’a geriledi. Bu dönemde ithal kömürün payı yüzde 23,3’ten yüzde 23,1’e, yerli kömürün payı yüzde 15,1’den yüzde 14,5’e, jeotermalin payı da yüzde 3,6’dan yüzde 3,4’e indi Hidroelektriğin payı yüzde 20,5’ten yüzde 22,9’a çıkarken rüzgârın payı da yüzde 10,9’dan yüzde 11,2’ye yükseldi.
Yayına Alan: Alperen ERTAŞ-alperen.ertas@enerjigazetesi.ist